ประเพณีตักบาตรดอกไม้


ตักบาตรดอกไม้
ที่มา : http://thai.tourismthailand.org/festival-event/grand-content-5781.html
ณ วัดพระพุทะบาทราชวรมหาวิหาร อำเภอพระพุทธบาท จังหวัดสระบุรี
ดอกเข้าพรรษา ที่มา : http://www.agalico.com
ดอกเข้าพรรษา ที่มา : http://www.agalico.com

?ตามความเชื่อของชาวพุทธ การตักบาตรดอกไม้เป็นการสร้างอานิสงส์ที่สูงส่งอย่างยิ่งโดยปรากฏตามพุทธตำนานว่า พระเจ้าพิมพิสาร กษัตริย์แห่งกรุงราชคฤห์ ทรงโปรดปรานดอกมะลิมากในแต่ละวันจะรับสั่งให้นายมาลาการนำดอกมะลิสดมาถวายถึงวันละ 8 กำมือ?

วันหนึ่งขณะที่นายมาลาการกำลังเก็ดอกมะลิได้พบเห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์อีกจำนวนหนึ่งเสด็จออกบิณฑบาต นายมาลาการสังเกตเห็นพรรณรังษีฉายประกายรอบๆ พระวรกายทำให้เกิดความเลื่อมใสศรัทธาพระพุทธองค์อย่างยิ่ง นายมาลาการตัดสินใจนำดอกมะลิที่มีไปถวายแด่พระพุทธเจ้า พร้อมกันนั้นก็ตั้งจิตอธิษฐานว่า ข้าวของทุกสิ่งที่พระเจ้าพิมพิสารทรงมอบให้เพียงเพื่อยังชีพในภพนี้เท่านั้น แต่การนำดอกไม้ถวายบูชาแก่พระพุทธองค์ สร้างอานิสงส์ได้ทั้งภพนี้และภพหน้า หากถูกประหารชีวิตเพราะไม่ได้ถวายดอกมะลิก็ยินยอม ครั้นภรรยานายมาลาทราบความก็เกรงกลัวว่าจะต้องโทษที่สามีไม่ปฏิบัติตามพระบัญชาของพระเจ้าพิมพิสารก็หลบหนีออกจากบ้านไป แต่หลังจากที่พระเจ้าพิมพิสารทรงทราบกลับพอพระราชหฤทัยเป็นอันมากและได้ปูนบำเหน็จรางวัลความดีความชอบแก่นายมาลาการนับแต่นั้นมาชีวิตของนายมาลาการก็อยู่อย่างมีความสุข?

ล้างเท้าพระ ที่มา : http://www.muangboranjournal.com
ล้างเท้าพระ ที่มา : http://www.muangboranjournal.com

?

ชาวอำเภอพระพุทธบาทจึงนำพุทธตำนานดังกล่าวยึดถือประเพณีตักบาตรดอกไม้เป็นประเพณีสำคัญ
ปฏิบัติสืบต่อกันมาเป็นประจำทุกปีและกำหนดวันเข้าพรรษา คือ วันแรม 1 ค่ำเดือน 8 ของทุกปีเป็นวันประเพณีตักบาตรดอกไม้ โดยตอนเช้าคนแก่คนเฒ่าตลอดจนหนุ่มสาวจะพากันไปทำบุญตักบาตรข้าวสุกแด่พระภิกษุสงฆ์ที่วัดพระพุทธบาทราชวรวิหารเสร็จจากการทำบุญตักบาตรแล้วบรรดาหนุ่มสาวพากันออกจากบ้านขึ้นเขาไปเก็บดอกไม้ที่จะบานเฉพาะช่วงเข้าพรรษาจนได้ชื่อเรียกขานว่า “ดอกเข้าพรรษา “ เพื่อเตรียมไว้สำหรับตักบาตรดอกไม้ในตอนบ่ายของวันเดียวกัน(ปัจจุบันดอกเข้าพรรษาสามารถปลูกได้) ดอกเข้าพรรษาอยู่ในสกุลกลอบบา มีลักษณะคล้ายกับต้นกระชายหรือขมิ้น สูง 1 คืบเศษๆ มักขึ้นตามท้องที่ป่าเขาที่มีความชุ่มชื้นค่อนข้างสูง ลำต้นขึ้นเป็นกอจากหัวหรือเหง้าใต้ดิน ดอกมีขนาดเล็กออกเป็นช่อส่วนยอดของลำต้นมีหลายสี เช่น ขาว เหลือง เหลืองแซมม่วง และบางต้นก็มีสีน้ำเงินม่วงม่วง และจะมีดอกรองรับในช่อดอกดูเป็นช่อใหญ่สวยงาม โดยเฉพาะชนิดดอกเหลืองจะมีกลีบรองสีม่วงสะดุดตามากซึ่งจะหายากมากกว่าสีอื่น ชาวบ้านบางคนจึงเรียกว่าดอกยูงทอง หรือดอกหงส์ทอง??

เดินขึ้นอุโบสถ ที่มา : http://thai.tourismthailand.org/
เดินขึ้นอุโบสถ ที่มา : http://thai.tourismthailand.org

เมื่อเก็บดอกไม้มาแล้ว ก็นำมามัดรวมกับธูปและเทียนจากนั้นชาวบ้านจะมาตั้งแถวรออยู่ริมถนนทั้ง 2 ฝั่งซึ่งจะเริ่มตั้งแต่วงเวียนถนนสายคู่ไปจนถึงประตูพระมณฑปพระพุทธบาทเมื่อถึงเวลาอันเป็นมงคล พระภิกษุสงฆ์จะออกบิณฑบาต โดยมีขบวนแห่กลองยาวพร้อมด้วยนางรำรำหน้ากลองยาวอย่างครึกครื้น ถัดจากขบวนกลองยาวเป็นพระพุทธรูปซึ่งขึ้นประดิษฐานอยู่บนรถแห่ ตามด้วยขบวนพระสงฆ์เดินมาเพื่อบิณฑบาตดอกไม้ไปเรื่อยๆ ไปจนถึงประตูพระมณฑปและในขณะที่พระภิกษุสงฆ์และสามเณรเดินลงจากมณฑปจะเข้าสู่อุโบสถนั้นประชาชนจะนำน้ำสะอาดล้างเท้าแด่พระภิกษุสงฆ์บริเวณบันไดและทางเดิน จึงเกิดเป็น ?ประเพณีล้างเท้าพระ? ขึ้นด้วยความเข้าใจที่ว่าเป็นการชำระล้างบาปของตนที่ได้กระทำให้หมดสิ้นไป ต่อจากนั้นพระภิกษุสงฆ์ก็จะนำเอาดอกไม้เข้าไปในมณฑปพระพุทธบาทเพื่อเป็นเครื่องสักการะวันทา “รอยพระพุทธบาท” แล้วนำเอาดอกไม้ไปวันทาพระเจดีย์”จุฬามณี” เจดีย์ที่บรรจุพระเขี้ยวแก้วจำลองขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า สุดท้ายจึงนำไปสักการะพระเจดีย์พระมหาธาตุองค์ใหญ่ซึ่งชาวพุทธถือกันว่าเป็นเจดีย์ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ (กระดูกซี่โครง ของพระพุทธเจ้า) จากนั้นพระภิกษุสงฆ์และสามเณรทั้งหมดก็จะเดินตรงไปเข้าอุโบสถสวดอธิษฐานเข้าพรรษาเพื่อเปล่งวาจาว่าจะอยู่ในอาณาเขตที่จำกัดในระหว่างฤดูกาลเข้าพรรษา??

เดินขึ้นอุโบสถ
เดินขึ้นอุโบสถ ที่มา : http://www.moopeak.com

บรรณานุกรม
ตะลอน. ตักบาตรดอกไม้. ค้นเมื่อ 20 ต.ค. 2552, จาก http://www.ezytrip.com/webboard/show.php?id=894
หมอชิต. ตักบาตรดอกไม้. ค้นเมื่อวันที่ 20 ต.ค 2552, จาก http://www.mochit.com/place/3256
ไปด้วยกัน. ตักบาตรดอกไม้. ค้นเมื่อ 20 ต.ค. 2552, จาก http://www.paiduaykan.com/76_province/central/saraburi/flower.html
moopeak. ตักบาตรดอกไม้. ค้นเมื่อ 20 ต.ค. 2552, จาก http://www.moopeak.com/voyager/to-travel.php?article_id=109 trip&trek. ตักบาตรดอกไม้. ค้นเมื่อวันที่ 20 ต.ค. 2552, จาก http://www.tripandtrek.com/artnculture/takbatr/takbatr.php ??

ภาพประกอบ
ตักบาตรดอกไม้. ค้นเมื่อวันที่ 20 ต.ค. 2552, http://thai.tourismthailand.org/festival-event/grand-content-5781.html
ดอกเข้าพรรษา. ค้นเมื่อวันที่ 20 ต.ค. 2552, จาก http://www.agalico.com/board/showthread.php?p=43550
ล้างเท้าพระ. ค้นเมื่อวันที่ 20 ต.ค. 2552, จาก http://www.muangboranjournal.com/modules.php?name=News&file=article&sid=1005
เดินขึ้นอุโบสถ. ค้นเมื่อวันที่ 20 ต.ค. 2552, จาก http://thai.tourismthailand.org/festival-event/grand-content-5781.html
เดินขึ้นอุโบสถ. ค้นเมื่อวันที่ 20 ต.ค. 2552, จาก http://www.moopeak.com/voyager/to-travel.php?article_id=109??

รวบรวมเรียบเรียงโดย : แสงมณี ด้นประดิษฐ์ นักศึกษาช่วยงาน งานพัฒนาและจัดการสารสนเทศ