นิทรรศการ “ถ้อยคำถิ่น สื่อสร้างสรรค์: เรื่องเล่าผ่านเครื่องใช้ในท้องถิ่น”

นักศึกษาสามารถคลิ๊กหัวข้อที่สนใจ

เพื่อดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้

ความเป็นมาของนิทรรศการ

ทำไม “ภาษาถิ่น” จึงต้องมาเล่าเรื่องผ่าน “เครื่องใช้ในท้องถิ่น” นิทรรศการนี้ถือกำเนิดขึ้นอย่างไร ค้นพบที่มาและความสำคัญของการเชื่อมโยงวัตถุจริงสู่โลกออนไลน์ได้ที่นี่… **[อ่านต่อ]**

สัมผัสวิถี

เครื่องใช้พื้นบ้านจากภูมิปัญญาท้องถิ่น

จัดแสดงเครื่องใช้พื้นบ้านของจริง เช่น กระติบ, กระต่ายขูดมะพร้าว, ปลาตะเพียนสาน เป็นต้น ให้ผู้ชมได้สัมผัสภูมิปัญญาดั้งเดิมอย่างใกล้ชิด ณ ห้องจัดแสดงนิทรรศการ ชัน 4 อาคาร 3 สำนักหอสมุดกลาง (หัวหมาก) มหาวิทยาลัยรามคำแหง เปิดให้เข้าชมในวันและเวลาราชการ

ภาพบรรยากาศการจัดแสดงนิทรรศการ

หมายเหตุ: ภาพที่ปรากฏบนเว็บไซต์เป็นเพียงส่วนหนึ่งของวัตถุจัดแสดงทั้งหมด

บรรยากาศภายในห้องจัดแสดงนิทรรศการ ชั้น 4 อาคาร 3 สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยรามคำแหง
(ถ่ายเมื่อ 12 ธ.ค. 68)

ตัวอย่างสื่อของจริงที่จัดแสดงภายในนิทรรศการถ้อยคำถิ่นฯ
ภาพสื่อที่จัดแสดงในตู้โชว์ (ด้านบน) ถ่ายเมื่อ 12 พ.ค. 69
ภาพวิทยุโบราณ (ด้านขวา) ถ่ายเมื่อ 12 ธ.ค. 68
ภาพกระด้ง จ้อง งอบ (ด้านซ้าย) ถ่ายเมื่อ 21 ก.พ. 69

เปิดคลังคำ

ถอดรหัสภาษาจากวัตถุรอบตัว

เกมป้ายพลิกตอบ

On-site Activity

“ป้ายพลิกตอบ” เปลี่ยนป้ายข้อมูลแบบเดิม ๆ ที่แค่อ่าน ให้กลายเป็นกิจกรรมที่ผู้เข้าชมต้องลงมือทำ เพื่อค้นพบคำตอบ ทำให้การเรียนรู้ไม่น่าเบื่อและจดจำได้ง่ายขึ้น ใช้ป้ายไม้ให้สามารถพลิกเปิด เพื่อสร้างความรู้สึกของการค้นพบ โดยมีป้ายคำถามตัวใหญ่ ๆ กำกับว่า “บ้านเราเรียกว่าอะไร” เมื่อพลิกป้ายขึ้นมา จะพบกับ “คลังคำ” นี่คือการเรียนรู้ “คำถิ่น” ที่ใช้เรียกเครื่องใช้แต่ละชิ้น

เกมปริศนาคำถิ่น

ทายซิ…ชิ้นนี้เรียกว่าอะไร?

Online Game

ส่องภาพปริศนา แล้วทายซิว่าของชิ้นนี้ ภาษาถิ่นเรียกว่าอะไร จับคู่คำศัพท์ ให้ตรงกับภาพ เพื่อวัดระดับความเป็นเซียนภาษาไทย ประลองไหวพริบและเรียนรู้ศัพท์ใหม่ ๆ ได้ทันทีบนหน้าจอ

สแกนปุ๊บ รู้ปั๊บ

เชื่อมโยงโลกจริงกับโลกดิจิทัล

การนำเทคโนโลยีรหัสตอบรับด่วน (QR Code) มาประยุกต์ใช้ในระบบนำชมนิทรรศการ เป็นการเชื่อมโยงการจัดแสดงในพื้นที่จริง (Physical Space) เข้าสู่โลกดิจิทัลบนเว็บไซต์ https://www.lib.ru.ac.th/onlineexhibition
ได้อย่างไร้รอยต่อ โดยนักศึกษาสามารถสแกน QR Code ประจำวัตถุจัดแสดงผ่านสมาร์ตโฟนเพื่อเข้าถึงข้อมูลสารสนเทศเชิงลึกและสื่อประกอบการศึกษาได้ทันที กระบวนการดังกล่าวไม่เพียงแต่อำนวยความสะดวกในการเข้าถึงข้อมูลอย่างรวดเร็ว แต่ยังมุ่งเน้นการส่งเสริมทักษะการเรียนรู้ด้วยตนเอง (Self-Directed Learning) และสร้างสภาพแวดล้อม การเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ที่เอื้อให้ผู้เรียนสามารถสังเคราะห์และต่อยอดองค์ความรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ตัวอย่างป้าย QR Code ที่ใช้ในการจัดแสดงนิทรรศการ

สารสนเทศที่เชื่อมโยงกับวัตถุที่จัดแสดง

“กระชอน” ภูมิปัญญาไทยโบราณที่ไม่ได้มีไว้แค่กรองกะทิ จากกะโหลกมะพร้าวสู่อุปกรณ์โลหะที่ยังคงรูปทรงเดิม… **[อ่านต่อ]**

รู้หรือไม่? ก่อนจะมีสมุดและแท็บเล็ตในวันนี้ “กระดานชนวน” คือไอเทมสุดเจ๋งที่เปลี่ยนโลกการศึกษาไทยมาแล้ว…**[อ่านต่อ]**

ทำไม ‘กระด้ง’ จึงมีชื่อเรียกต่างกัน? สัมผัสรหัสลับทางวัฒนธรรมเบื้องหลังคำว่า ‘กะเบียน’ ‘ก่อแหล่’ ‘ลายบ้า’ และ ‘กระด้งมอน’ ที่บันทึกภูมิปัญญาบรรพชนไว้อย่างแยบยล…**[อ่านต่อ]**

ทำไมภาคกลางถึงเรียก “กระต่ายขูดมะพร้าว”? ในเมื่อคนภาคเหนือกลับเรียกว่า “แมวขูดมะพร้าว” ร่วมค้นหาคำตอบของชื่อเรียกที่แตกต่าง และภูมิปัญญาที่กำลังจะเลือนหาย…**[อ่านต่อ]**

“กระติบ” ไม่ใช่แค่ที่ใส่ข้าวเหนียว แต่คือ สุดยอดภูมิปัญญาจักสานของชาวอีสาน ทำไมภาชนะนี้ถึงยังไม่มีสิ่งใดมาทดแทนได้จนถึงปัจจุบัน ร่วมสังเคราะห์แนวคิด เทคนิคการผลิต และประเภทของมรดกวัฒนธรรมชิ้นนี้… **[อ่านต่อ]**

“กระบวย” มากกว่าแค่กะลามะพร้าวติดด้ามไม้ เจาะลึกวิวัฒนาการศิลปะและปริศนาถ้อยคำถิ่น ที่ซ่อนอยู่ มาร่วมไขรหัสภูมิปัญญาพื้นบ้านที่คาดไม่ถึงกัน…**[อ่านต่อ]**

ทำไม “ก่องเข้า” ของภาคเหนือจึงนิยมสานเป็น “ทรงสี่เหลี่ยม” ภูมิปัญญา “ใบตาล” ที่สานทแยงสองชั้น ช่วยให้ข้าวเหนียว “ไม่แฉะ” ได้อย่างไร ค้นพบอัตลักษณ์ของก่องเข้าใบตาลที่ภาชนะพลาสติกทดแทนไม่ได้…**[อ่านต่อ]**

“เขิน” ที่ไม่ได้แปลว่าอาย… แต่คือรหัสลับทางชาติพันธุ์ที่ซ่อนอยู่ในภาชนะสุดวิจิตรของชาวล้านนา ร่วมถอดรหัสภูมิปัญญา “เครื่องฮักเครื่องหาง” ไปพร้อมกัน… **[อ่านต่อ]**

ทำไม “งอบ” จึงถูกเรียกทั้ง “กุบ” และ “เปี้ยว” ในต่างพื้นที่? อะไรคือภูมิปัญญา “รังงอบ” ที่ซ่อนอยู่ข้างใน ซึ่งทำให้เย็นสบายกว่าหมวกทั่วไป ค้นพบความลับของเครื่องบังแดดที่ทรงประสิทธิภาพที่สุดของเกษตรกรไทย…**[อ่านต่อ]**

“จ้อง” คืออะไร แล้วทำไมไม่เรียกว่า “ร่ม” มาไขความลับโครงสร้างไม้ไผ่สุดเจ๋ง ภูมิปัญญาของสล่าล้านนา ที่ซ่อนเรื่องราววิถีชีวิตและวัฒนธรรมไว้อย่างน่าทึ่ง …**[อ่านต่อ]**

“ชะลอม” คือ ภูมิปัญญาจักสานที่มีอัตลักษณ์โครงสร้างก้นหกเหลี่ยมและปากกลม แม้จะมีชื่อเรียกต่างกันในแต่ละถิ่น แต่มีหน้าที่หลักร่วมกันคือการเป็นภาชนะรวบมัด ภูมิปัญญาชิ้นนี้สะท้อนพลวัตทางวัฒนธรรมอย่างไร…**[อ่านต่อ]**

“ปลาตะเพียนสาน” มีความหมายลึกซึ้งกว่าการเป็นเพียงของเล่นที่แขวนเหนือเปลเด็ก นี่คือสัญลักษณ์แห่ง “ความอุดมสมบูรณ์” ที่ถูกสานจาก “ใบลาน” สู่ “โมบายมีชีวิต” ค้นพบวิวัฒนาการจากปลาตัวเดียวสู่งานศิลป์อัตลักษณ์แห่งกรุงเก่า… **[อ่านต่อ]**

“แปมพร้า” หรือ “ฝักมีด” จากภูมิปัญญาจักสานที่คนโบราณใช้พกพร้าเข้าป่าทำไร่ ได้อย่างไร? ค้นพบความเรียบง่ายแต่เปี่ยมประสิทธิภาพของหัตถกรรมชิ้นนี้… **[อ่านต่อ]**

มากกว่าแค่หม้อจิ้มจุ่ม! “หม้อดินเผา” ยังซ่อนนิทานพื้นบ้านและ “ถ้อยคำถิ่น” ที่สะท้อนวิถีชีวิตคนโบราณไว้อย่างแยบยล มาร่วมเปิดฝาละมี ค้นหาความลับที่เชื่อมโยงอดีตสู่ปัจจุบันไปพร้อมกัน… **[อ่านต่อ]**

เบื้องหลังหม้อดินธรรมดา ซ่อนรหัสลับภาษาถิ่นและคติอุษาคเนย์อย่างคาดไม่ถึง ไขปริศนาโบราณก้นครัว… ทำไมต้องเปลี่ยนหม้อน้ำใบใหม่ทุกวันสงกรานต์ …**.[อ่านต่อ]**

“อุดเตา” ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องใช้ที่เลือนหายตามกาลเวลา แต่คือบันทึกทางภาษาและภูมิปัญญาที่สะท้อนวิถีชีวิตไทยในอดีตอย่างงดงาม…**[อ่านต่อ]**

“แอ๊บหมาก” ไม่ใช่แค่กล่องใส่หมาก แต่คือไอเทมพกพาที่บ่งบอกรสนิยมและการให้เกียรติ ร่วมถอดรหัสความลับและสัมผัสเสน่ห์เครื่องเขินสีดำแดงอายุกว่าร้อยปี…**[อ่านต่อ]**

แสงและเงา

เล่าเรื่องให้เห็นภาพเสริมความเข้าใจ

ภาพจำลองที่ช่วยให้เห็นการใช้งานจริง

**ภาพจำลองการใช้กระดานชนวนเป็นอุปกรณ์ในการเรียนหนังสือในอดีต**
หมายเหตุ: ภาพสร้างขึ้นโดยใช้ Generative AI โมเดล Nano Banana (Google, 2026)

ภาพจำลองหญิงสาวกำลังกางจ้องสีแดง ซึ่ง “จ้อง” เป็นภาษาถิ่นภาคเหนือที่ใช้เรียกร่มพื้นเมือง มักประดิษฐ์จากโครงไม้ไผ่บุด้วยกระดาษสาหรือผ้าทอ ถือเป็นงานศิลปหัตถกรรมอันเป็นเอกลักษณ์ของชาวล้านนาที่ใช้สำหรับกันแดด กันฝน และสะท้อนถึงวิถีชีวิตทางวัฒนธรรมที่งดงาม
*หมายเหตุ:* ภาพสร้างขึ้นโดยใช้ Generative AI โมเดล Nano Banana (Google, 2026).

**ภาพจำลองเรื่องเล่ากำเนิดหม้อดิน**
*หมายเหตุ:* ภาพสร้างขึ้นโดยใช้ Generative AI โมเดล Nano Banana (Google, 2026).

ภาพจำลองหญิงสูงวัยกำลังฝัดข้าว เพื่อแยกสิ่งเจือปนออกจากเมล็ดข้าวเปลือกด้วยกระด้งฝัดข้าว ซึ่งกระด้งฝัดข้าวมีลักษณะเป็นเครื่องจักสานที่สานตาชิดติดกัน เพื่อไม่ให้เมล็ดข้าวร่วงหล่นลงมาขณะใช้งาน ใช้สำหรับร่อนและฝัดเพื่อแยกกาก แกลบ และสิ่งเจือปนออกจากเมล็ดข้าวเปลือก ถือเป็นอุปกรณ์สำคัญในวิถีการทำนา
*หมายเหตุ:* ภาพสร้างขึ้นโดยใช้ Generative AI โมเดล Nano Banana (Google, 2026).

ภาพจำลองหญิงสูงวัยกำลังเรียงปลา เพื่อตากแห้งบนกระด้งตากปลา ซึ่งกระด้งตากปลามีลักษณะเป็นเครื่องจักสานที่เว้นช่องตาข่ายให้มีความห่างกัน เพื่อให้อากาศถ่ายเทได้สะดวกทั่วถึง ช่วยให้เนื้อปลาแห้งไว แห้งสม่ำเสมอ และลดความอับชื้น ถือเป็นภาชนะที่ออกแบบมาเพื่อการตากถนอมอาหารประเภทปลาโดยเฉพาะ
*หมายเหตุ:* ภาพสร้างขึ้นโดยใช้ Generative AI โมเดล Nano Banana (Google, 2026).

**ภาพจำลองการใช้งานอุดเตา หรือ เตารีดถ่านโบราณ**
*หมายเหตุ:* ภาพสร้างขึ้นโดยใช้ Generative AI โมเดล Nano Banana (Google, 2026).

ภาพจำลองการควบคุมความร้อนด้วยใบตอง: หากเตารีดร้อนจัดจนรีดติดขัด การนำหน้าเตารีดไปนาบกับใบตองจะช่วยแก้ปัญหาได้ดี เพราะความชื้นและยางจากใบตองจะช่วยลดอุณหภูมิ และทำหน้าที่เป็นสารเคลือบธรรมชาติให้เตารีดกลับมาลื่นไหลอีกครั้ง
*หมายเหตุ:* ภาพสร้างขึ้นโดยใช้ Generative AI โมเดล Nano Banana (Google, 2026).

**ภาพจำลองการละเล่นปิดตาตีหม้อ**
*หมายเหตุ:* ภาพสร้างขึ้นโดยใช้ Generative AI โมเดล Nano Banana (Google, 2026).

ปั้นดิน สานเส้น

เมื่อคำถิ่นมีชีวิตบนงานฝีมือ

สัมผัสเรื่องราวและเบื้องหลังการผลิตงานหัตถกรรมที่สะท้อนอัตลักษณ์แห่งท้องถิ่น ท่านสามารถสืบค้นและศึกษาข้อมูลออนไลน์ที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติมได้ เพียงคลิกเลือกจากรายชื่อแหล่งเรียนรู้ด้านล่างนี้

นักศึกษาสามารถรับชมวิดีโอ “สารคดี เครื่องปั้นดินเผา” ซึ่งเผยแพร่ผ่านทางแพลตฟอร์ม YouTube โดย สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดนนทบุรี ได้ที่นี่ [คลิกที่นี่]

นักศึกษาสามารถรับชมวิดีโอ “ทีวีชุมชน : กระติบข้าว มหัศจรรย์เครื่องสานหลงยุค” ซึ่งเผยแพร่ผ่านทางแพลตฟอร์ม YouTube โดย Thai PBS ได้ที่นี่ [คลิกที่นี่]

นักศึกษาสามารถรับชมวิดีโอ “ช่างสานปลาตะเพียนใบลาน อนุรักษ์ของเล่นพื้นบ้านภูมิปัญญาไทย | ช่างสืบสาน” ซึ่งเผยแพร่ผ่านทางแพลตฟอร์ม YouTube โดย Thai PBS ได้ที่นี่ [คลิกที่นี่]

นักศึกษาสามารถรับชมวิดีโอ “ขั้นตอนกระบวนการจักสานชะลอม” ซึ่งเผยแพร่ผ่านทางแพลตฟอร์ม YouTube โดย Artisans_sacit ได้ที่นี่ [คลิกที่นี่]

มรดกที่จับต้องได้

คุณค่าทางวัฒนธรรมและจิตวิญญาณ

คุณค่าของเครื่องใช้และภาษาถิ่นในฐานะมรดกทางวัฒนธรรม พร้อมทั้งเสนอแนวคิดในการอนุรักษ์และสืบสานภูมิปัญญาเหล่านี้ในยุคดิจิทัล เช่น การนำเสนอในรูปแบบ E-book เป็นต้น

ร่วมสัมผัสและเรียนรู้มรดกหัตถศิลป์ไทย

นักศึกษาสามารถศึกษาความมหัศจรรย์ของงานจักสานผ่านหนังสือ “เครื่องสานไทย = Wicker Wonders” และ “เครื่องสานไทย ๒ = Wicker Wonders 2” (บรรณาธิการอำนวยการโดย สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา, 2566) ซึ่งรวบรวมสุดยอดงานหัตถกรรมจากทั่วประเทศไว้ในเล่มเดียว โดยเข้าใช้ได้ ดังนี้

**หมายเหตุ.** จากปกนอกของ *เครื่องสานไทย = Wicker wonders*, โดย สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา (บก.อำนวยการ), 2566, กรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย.

รูปแบบเล่มจริง: เข้าศึกษาได้ที่ สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยรามคำแหง (หัวหมาก) ชั้น 4 อาคาร 1

เลขหมู่: NK3649.55.T5 ค257 2566 ล.1

รูปแบบดิจิทัล (E-book): นักศึกษาสามารถอ่านหนังสือ “เครื่องสานไทย = Wicker wonders” โดยสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา (บรรณาธิการอำนวยการ) ในรูปแบบดิจิทัล ซึ่งเผยแพร่โดยกรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย ได้ที่นี่ [คลิกที่นี่]

**หมายเหตุ.** จากปกนอกของ *เครื่องสานไทย 2 = Wicker wonders* 2, โดย สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา (บก.อำนวยการ), 2567, กรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย.

เลขหมู่: NK3649.55.T5 ค257 2566 ล.2

รูปแบบดิจิทัล (E-book): นักศึกษาสามารถอ่านหนังสือ “เครื่องสานไทย ๒ = Wicker wonders 2” โดยสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา (บรรณาธิการอำนวยการ) ในรูปแบบดิจิทัล ซึ่งเผยแพร่โดยกรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย ได้ที่นี่ [คลิกที่นี่]

ท่านสามารถเข้าชมของจริงได้ที่

ห้องจัดแสดงนิทรรศการ

(หน่วยเทคโนโลยีส่งเสริมการศึกษา)

ชั้น 4 อาคาร 3 สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยรามคำแหง (หัวหมาก)
เปิดบริการ: วันจันทร์ – วันศุกร์ เวลา 08.30 – 16.30 น.
ปิดบริการ: วันเสาร์-วันอาทิตย์ และวันนักขัตฤกษ์

ช่องทางติดต่อสื่อสาร

Line OA: https://lin.ee/8e6gp2B หรือ Line ID: @914qxyiw
Website: www.lib.ru.ac.th/onlineexhibition
FB: หน่วยเทคโนโลยีส่งเสริมการศึกษา
FB: นิทรรศการในห้องสมุดราม
FB: เด็กรามเป็นภาษา
Tel. 0-2310-8000 ต่อ 43

ขอความร่วมมือทุกท่านร่วมทำแบบประเมินความพึงพอใจ เพื่อนำผลที่ได้ไปปรับปรุงและพัฒนางานให้ตรงกับความต้องการของทุกท่านให้ได้มากที่สุด ขอบคุณครับ

We would appreciate your assistance in filling out the satisfaction survey, which is available in both Thai and English. The results will be utilized to enhance and expand our work to better serve everyone’s requirements. Click this link.

บรรณานุกรม

สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา (บก.อำนวยการ). (2566). เครื่องสานไทย = Wicker wonders. กรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย. https://thailandotop.org/e-book/?r3d=wicker-wonders#1

สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา (บก.อำนวยการ). (2567). เครื่องสานไทย ๒ = Wicker wonders 2. กรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย. https://thailandotop.org/e-book/?r3d=wicker-wonders-2#1

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดนนทบุรี. (2566, 21 กรกฎาคม). สารคดี เครื่องปั้นดินเผา. [วิดีโอ]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=VWL16seZuIM

Artisans_sacit. (2566, 21 กันยายน). ขั้นตอนกระบวนการจักสานชะลอม. [วิดีโอ]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=k1QY5I0Lh78

Thai PBS. (2559, 4 มกราคม). ทีวีชุมชน : กระติบข้าว มหัศจรรย์เครื่องสานหลงยุค. [วิดีโอ]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=hkYZ7lf3I0I

Thai PBS. (2566, 3 สิงหาคม). ทีวีชุมชน : “ช่างสานปลาตะเพียนใบลาน” อนุรักษ์ของเล่นพื้นบ้านภูมิปัญญาไทย | ช่างสืบสาน. [วิดีโอ]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=94DvxH5xazY