ผลิตและพัฒนาโดย หน่วยเทคโนโลยีส่งเสริมการศึกษา ฝ่ายเทคโนโลยีห้องสมุด สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยรามคำแหง
หมวด DS: History of Asia
ประวัติศาสตร์เอเชีย/ไทย – ครอบคลุมวิถีชีวิต วัฒนธรรม และสังคมไทย
ตามนิยามความหมายแล้ว “เครื่องปั้นดินเผาไทย” ครอบคลุมถึงงานหัตถกรรมจากดินเผาทุกประเภทที่มีแหล่งกำเนิดบนผืนแผ่นดินไทย นับตั้งแต่อดีตจวบจนปัจจุบัน ทั้งชิ้นงานประเภทเคลือบและเนื้อดินดิบไม่เคลือบผิว ซึ่งมีบทบาทสอดแทรกอยู่ในหลากหลายมิติของวิถีชีวิต ตั้งแต่ภาชนะใช้สอยคู่บ้านเรือน อาทิ หม้อ ไห ตุ่ม โอ่ง จาน ชาม ถ้วย พาน ตลับ และแจกัน ไปจนถึงองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรม เช่น
Read More
เครื่องครัวไทยไม่เพียงแต่เป็นอุปกรณ์สำหรับประกอบอาหาร แต่ยังเป็นภาพสะท้อนของภูมิปัญญาและวิถีชีวิตที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน หนึ่งในเครื่องมือที่มีความผูกพันกับครัวไทยอย่างลึกซึ้งและมีวิวัฒนาการที่น่าสนใจ คือ “กระชอน” เครื่องมือชิ้นนี้ได้ทำหน้าที่เชื่อมโยงพฤติกรรมการบริโภคเข้ากับสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติได้อย่างกลมกลืน กระชอน คือ เครื่องจักสานที่มีลักษณะเป็นรูโปร่ง สานด้วยไม้ไผ่เส้นเล็กขัดกันให้มีรูทั่วๆ ไป ขึงติดกับขอบไม้ไผ่ หวาย หรือไม้ โดยมีทั้งรูปทรงกลมและสี่เหลี่ยม (พิชชา ทองขลิบ, 2564) ในอดีต กระชอนถือเป็นของใช้คู่ครัวที่ขาดไม่ได้
Read More
หากพูดถึง “หม้อดินเผา” หลายคนอาจนึกถึงแค่ภาชนะใส่อาหาร หรือ หม้อจิ้มจุ่มตามร้านอาหารอีสาน แต่คุณรู้หรือไม่ว่า ภายใต้ผิวดินเผาสีส้มแดงนี้ ซ่อนเรื่องราวความเชื่อนิทานพื้นบ้านและถ้อยคำถิ่น ที่สะท้อนวิถีชีวิตคนโบราณไว้อย่างแยบยล ในเชิงวิชาการ เครื่องปั้นดินเผา หมายถึง การนำดินและแร่ธาตุมาขึ้นรูปแล้วผ่านความร้อน เพื่อตอบสนองความต้องการทั้งทางกายภาพและจิตใจของมนุษย์ ซึ่งเกี่ยวพันกับหลายศาสตร์ตั้งแต่วิทยาศาสตร์ไปจนถึงประวัติศาสตร์ (ธนสิทธิ์ จันทะรี, 2551, น. 1)
Read More
แอ๊บหมาก คืออะไร? หากจะอธิบายให้เข้าใจง่ายที่สุด “แอ๊บหมาก” ก็คือ “กระเป๋าถือหรือกล่องอเนกประสงค์ฉบับพกพา” ของคนสมัยก่อนมีรูปทรงกลมทรงกระบอก ดูคล้ายกับกระติบข้าวเหนียวที่เราคุ้นตา แต่มีความพิเศษและประณีตกว่ามาก เพราะเป็นงาน “เครื่องเขิน” ที่ผ่านการเคลือบรักจนเงางาม (อุษณีย์ ธงไชย และ วรารักษ์ พัฒนเกียรติพงศ์, 2558, น. 32)
Read More
นับตั้งแต่ศตวรรษที่ 15 เป็นต้นมา อุปกรณ์รีดผ้าได้เปลี่ยนผ่านจากลักษณะแผ่นโลหะแบนมาเป็นแบบตัวกล่องเพื่อบรรจุวัสดุให้ความร้อน เช่น อิฐ โลหะ หรือถ่าน ซึ่งส่งผลให้เกิด “เตารีดถ่าน” ที่ใช้งานกันแพร่หลายทั่วโลก โดยวิวัฒนาการนี้ช่วยให้การจัดการความร้อนในการรีดผ้ามีประสิทธิภาพมากขึ้นกว่าอุปกรณ์รีดผ้าก่อนหน้านี้ (ปิยวรรณ ปนิทานเต และธนาวดี ลี้จากภัย, 2552, น. 75) สำหรับในบริบทของสังคมไทย
Read More
ในประวัติศาสตร์การศึกษาไทย “กระดานชนวน” เป็นนวัตกรรมการเขียนที่วิวัฒนาการต่อมาจาก “กระดานดำ” และ “กระดานโหร” ซึ่งเดิมผลิตจากไม้กระดานเป็นหลัก ทว่าเมื่อมีการนำแผ่นหินชนวน (หินแปรตามธรรมชาติที่มีลักษณะเป็นแผ่นเรียบ) เข้ามาประยุกต์ใช้ในลักษณะที่คล้ายคลึงกัน จึงเกิดการอนุโลมเรียกชื่อตามวัสดุใหม่ที่ใช้รองเขียนว่า “กระดานชนวน” และกลายเป็นคำที่ใช้เรียกขานสืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน (ทรงยศ วงศ์ประพฤติดี, 2567, น. 3; ยุวดี ศรีห้วยยอด,
Read More
เคยสงสัยหรือไม่ว่า ภายใต้รูปทรงแบนกลมของกระด้ง ที่เราเห็นจนชินตานั้น ซุกซ่อนอะไรเอาไว้ ทำไมภาชนะจักสานที่มีลักษณะคล้ายกัน จึงถูกเรียกขานด้วยถ้อยคำที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงในแต่ละท้องถิ่น จาก “กะเบียน” สู่ “ก่อแหล่” และจากความซับซ้อนของ “ลายบ้า” สู่ความใหญ่โตของ “กระด้งมอน” ถ้อยคำเหล่านี้ไม่ใช่เพียงแค่ชื่อเรียกสิ่งของ แต่คือ รหัสลับทางวัฒนธรรมที่บันทึกภูมิปัญญา ชาติพันธุ์ และคติความเชื่อของบรรพชนไว้อย่างแยบยล กระด้ง
Read More
“เครื่องเขิน” เป็นงานหัตถศิลป์และภาชนะเครื่องใช้พื้นบ้านที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตชาวล้านนา โดยมีลักษณะเด่น คือ การนำโครงไม้หรือเครื่องจักสานมาเคลือบทาด้วยยางรักเพื่อความคงทน กันน้ำ และเพิ่มความวิจิตรสวยงามให้แก่พื้นผิว (การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย, 2535, น. 58; พิพิธภัณฑ์ธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ, 2560) การทบทวนวรรณกรรมนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับ เครื่องเขิน โดยวิเคราะห์แนวคิดที่สอดคล้องกันในมิติของโครงสร้างและคุณสมบัติการใช้งาน และมุ่งเน้นการวิเคราะห์ประเด็นความแตกต่างด้านภาษา หรือ อัตลักษณ์ถ้อยคำถิ่นที่ซ่อนอยู่ในเครื่องใช้ชนิดนี้
Read More
“จ้อง” เป็นคำศัพท์ในภาษาถิ่นล้านนาที่ใช้เรียก “ร่ม” ซึ่งไม่ได้ทำหน้าที่เพียงเป็นอุปกรณ์กันแดดกันฝนในวิถีชีวิตประจำวันเท่านั้น แต่ยังเป็นวัตถุทางวัฒนธรรมที่สะท้อนสถานภาพทางสังคมของชาวล้านนามาอย่างยาวนาน (หอจดหมายเหตุแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าฯ เชียงใหม่, ม.ป.ป.; ธันวดี สุขประเสริฐ, 2564) ลักษณะเด่นของจ้องอยู่ที่การเป็นงานหัตถกรรมที่ประดิษฐ์ขึ้นจากวัสดุธรรมชาติในท้องถิ่น ผ่านกระบวนการเชิงช่างชั้นสูงที่ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น การทบทวนวรรณกรรมนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้จากเอกสารที่เกี่ยวข้อง โดยมุ่งเน้นการวิเคราะห์ความสอดคล้องของแนวคิดในมิติของภาษาที่ใช้เรียกขานและพลวัตของวัสดุที่เปลี่ยนแปลงไป การถอดรหัสคำถิ่นจาก “ร่ม” สู่ “จ้อง”
Read More
“งอบ” เป็นเครื่องสวมศีรษะที่อยู่คู่กับสังคมเกษตรกรรมไทย และถือเป็นสัญลักษณ์ทางภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ (สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติฯ, 2553, น. 103) โดยมีหน้าที่หลักในการป้องกันแสงแดดและฝน (วิบูลย์ ลี้สุวรรณ, 2553, น. 159) การทบทวนวรรณกรรมนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับ “งอบ” โดยวิเคราะห์แนวคิดที่สอดคล้องกันในมิติของโครงสร้างและคุณสมบัติการใช้งาน และมุ่งเน้นการวิเคราะห์ “ประเด็นความแตกต่างด้านภาษา” หรืออัตลักษณ์ถ้อยคำถิ่นของเครื่องใช้ชนิดนี้
Read More