ผลิตและพัฒนาโดย หน่วยเทคโนโลยีส่งเสริมการศึกษา ฝ่ายเทคโนโลยีห้องสมุด สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยรามคำแหง
การทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม คือ การดำเนินงานภายใต้หน้าที่ความรับผิดชอบข้อที่ 5 ที่บูรณาการงานบริการสารสนเทศทันสมัยเข้ากับการให้บริการวิชาการและการอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม โดยยึดมั่นตามพันธกิจของมหาวิทยาลัยรามคำแหงและมาตรฐานการประกันคุณภาพ เพื่อยกระดับประสิทธิผลขององค์กร
เคยสงสัยหรือไม่ว่า ภายใต้รูปทรงแบนกลมของกระด้ง ที่เราเห็นจนชินตานั้น ซุกซ่อนอะไรเอาไว้ ทำไมภาชนะจักสานที่มีลักษณะคล้ายกัน จึงถูกเรียกขานด้วยถ้อยคำที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงในแต่ละท้องถิ่น จาก “กะเบียน” สู่ “ก่อแหล่” และจากความซับซ้อนของ “ลายบ้า” สู่ความใหญ่โตของ “กระด้งมอน” ถ้อยคำเหล่านี้ไม่ใช่เพียงแค่ชื่อเรียกสิ่งของ แต่คือ รหัสลับทางวัฒนธรรมที่บันทึกภูมิปัญญา ชาติพันธุ์ และคติความเชื่อของบรรพชนไว้อย่างแยบยล กระด้ง
Read More
“เครื่องเขิน” เป็นงานหัตถศิลป์และภาชนะเครื่องใช้พื้นบ้านที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตชาวล้านนา โดยมีลักษณะเด่น คือ การนำโครงไม้หรือเครื่องจักสานมาเคลือบทาด้วยยางรักเพื่อความคงทน กันน้ำ และเพิ่มความวิจิตรสวยงามให้แก่พื้นผิว (การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย, 2535, น. 58; พิพิธภัณฑ์ธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ, 2560) การทบทวนวรรณกรรมนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับ เครื่องเขิน โดยวิเคราะห์แนวคิดที่สอดคล้องกันในมิติของโครงสร้างและคุณสมบัติการใช้งาน และมุ่งเน้นการวิเคราะห์ประเด็นความแตกต่างด้านภาษา หรือ อัตลักษณ์ถ้อยคำถิ่นที่ซ่อนอยู่ในเครื่องใช้ชนิดนี้
Read More
“จ้อง” เป็นคำศัพท์ในภาษาถิ่นล้านนาที่ใช้เรียก “ร่ม” ซึ่งไม่ได้ทำหน้าที่เพียงเป็นอุปกรณ์กันแดดกันฝนในวิถีชีวิตประจำวันเท่านั้น แต่ยังเป็นวัตถุทางวัฒนธรรมที่สะท้อนสถานภาพทางสังคมของชาวล้านนามาอย่างยาวนาน (หอจดหมายเหตุแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าฯ เชียงใหม่, ม.ป.ป.; ธันวดี สุขประเสริฐ, 2564) ลักษณะเด่นของจ้องอยู่ที่การเป็นงานหัตถกรรมที่ประดิษฐ์ขึ้นจากวัสดุธรรมชาติในท้องถิ่น ผ่านกระบวนการเชิงช่างชั้นสูงที่ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น การทบทวนวรรณกรรมนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้จากเอกสารที่เกี่ยวข้อง โดยมุ่งเน้นการวิเคราะห์ความสอดคล้องของแนวคิดในมิติของภาษาที่ใช้เรียกขานและพลวัตของวัสดุที่เปลี่ยนแปลงไป การถอดรหัสคำถิ่นจาก “ร่ม” สู่ “จ้อง”
Read More
“งอบ” เป็นเครื่องสวมศีรษะที่อยู่คู่กับสังคมเกษตรกรรมไทย และถือเป็นสัญลักษณ์ทางภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ (สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติฯ, 2553, น. 103) โดยมีหน้าที่หลักในการป้องกันแสงแดดและฝน (วิบูลย์ ลี้สุวรรณ, 2553, น. 159) การทบทวนวรรณกรรมนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับ “งอบ” โดยวิเคราะห์แนวคิดที่สอดคล้องกันในมิติของโครงสร้างและคุณสมบัติการใช้งาน และมุ่งเน้นการวิเคราะห์ “ประเด็นความแตกต่างด้านภาษา” หรืออัตลักษณ์ถ้อยคำถิ่นของเครื่องใช้ชนิดนี้
Read More
“ชะลอม” เป็นเครื่องจักสานพื้นบ้านไทยที่สะท้อนภูมิปัญญาในการนำวัสดุธรรมชาติ (ไม้ไผ่) มาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน (กระทรวงวัฒนธรรม, 2555) โดยมีหน้าที่หลักเป็นภาชนะสำหรับบรรจุสิ่งของ (วิบูลย์ ลี้สุวรรณ, 2553, น. 180) การทบทวนวรรณกรรมนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับชะลอม โดยวิเคราะห์แนวคิดที่สอดคล้องกันในมิติของรูปทรงและโครงสร้าง และการวิเคราะห์ประเด็นความแตกต่างด้านภาษา หรือ อัตลักษณ์ถ้อยคำถิ่นของเครื่องใช้ชนิดนี้ ความแตกต่างด้านภาษา ประเด็นสำคัญที่พบในการทบทวนวรรณกรรมครั้งนี้
Read More
“กระบวย” เป็นภาชนะพื้นบ้านสำหรับตักน้ำ ซึ่งมีองค์ประกอบหลักที่สอดคล้องกันในทุกแหล่งข้อมูล คือ ส่วนภาชนะที่ทำจาก “กะลามะพร้าว” และ “ด้ามจับ” ที่ทำจากไม้ (กระทรวงวัฒนธรรม, 2556; งานศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล, 2563; ชุมชนไทญ้อ บ้านโพน, ม.ป.ป.) การทบทวนวรรณกรรมนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับกระบวย โดยวิเคราะห์แนวคิดที่สอดคล้องกันในมิติของวัฒนธรรมการใช้งานและวิวัฒนาการเชิงศิลปะ
Read More
“กระต่ายขูดมะพร้าว” เป็นเครื่องมือเครื่องใช้ในครัวเรือนไทยที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในอดีต โดยมีหน้าที่หลักในการขูดเนื้อมะพร้าวเพื่อนำไปคั้นกะทิ ซึ่งเป็นส่วนประกอบหลักในวัฒนธรรมอาหารไทย (มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต, ม.ป.ป.; พจนก กาญจนจันทร, ม.ป.ป.) อุปกรณ์นี้ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือ แต่ยังเป็นภาพสะท้อนของภูมิปัญญา งานฝีมือ และความหลากหลายทางภาษาในแต่ละภูมิภาค (กมลวรรณ ยุทธศิลป์, 2567) การทบทวนวรรณกรรมนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้จากเอกสารที่เกี่ยวข้อง เพื่อวิเคราะห์แนวคิดที่สอดคล้องกันในมิติของความเป็นมา ที่มาของชื่อ
Read More
“ก่องเข้า” หรือ “กล่องข้าว” (หอจดหมายเหตุแห่งชาติฯ เชียงใหม่, ม.ป.ป.) เป็นภาชนะจักสานสำหรับบรรจุข้าวเหนียวนึ่ง ซึ่งถือเป็นภูมิปัญญาพื้นบ้านและของใช้ประจำบ้านที่สำคัญในวัฒนธรรมภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย (มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง, 2566; U2T ตำบลห้วยยาบ, 2564) แม้ว่าภาชนะนี้จะสามารถผลิตจากวัสดุธรรมชาติได้หลากหลาย เช่น ไม้ไผ่ ใบลาน หรือใบตาล (หอจดหมายเหตุแห่งชาติฯ เชียงใหม่,
Read More
การดำเนินงานจัดตั้งโต๊ะหมู่ประดิษฐานพระฉายาลักษณ์ในวาระการสวรรคตของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เพื่อถวายความอาลัยภายในมหาวิทยาลัยรามคำแหง ผู้ปฏิบัติงานได้สังเคราะห์แนวคิด ระเบียบปฏิบัติ และกระบวนการสื่อสารภายในองค์กรจากเอกสารราชการที่เกี่ยวข้อง โดยมุ่งเน้นการวิเคราะห์ความสอดคล้องของนโยบายจากส่วนกลางสู่การปฏิบัติในระดับหน่วยงาน ดังนี้ จากการศึกษาเอกสารประกาศสำนักพระราชวังและหนังสือสั่งการจากสำนักนายกรัฐมนตรี พบว่าเป็นแม่บทหลักในการกำหนดทิศทางพิธีการระดับชาติ จากแนวคิดการกำหนดมาตรฐาน พิธีการถวายความอาลัย และการจัดสถานที่ให้สมพระเกียรติยศ ซึ่งกำหนดโดยสำนักนายกรัฐมนตรี โดยสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี (2568) ที่ระบุข้อปฏิบัติอย่างชัดเจนในข้อที่ 1.5 เกี่ยวกับองค์ประกอบของโต๊ะหมู่ประดิษฐานพระฉายาลักษณ์
Read More
“พระประจำวันอังคาร” หรือ “ปางไสยาสน์” เป็นหนึ่งในพระพุทธรูปปางสำคัญในคติความเชื่อเรื่องพระประจำวันของสังคมไทย พระพุทธรูปปางนี้มีพุทธลักษณะที่โดดเด่นคือการบรรทมนอน ซึ่งแตกต่างจากปางอื่น ๆ ที่มักอยู่ในอิริยาบถยืน เดิน หรือนั่ง “ปางไสยาสน์” นี้ สะท้อนถึงการผสานความหมายระหว่างอิริยาบถในพุทธประวัติเข้ากับระบบความเชื่อทางโหราศาสตร์ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และสังเคราะห์ประเด็นร่วม เพื่อนำเสนอภาพรวมเชิงวิชาการของแนวคิดเกี่ยวกับพระประจำวันอังคาร การทบทวนวรรณกรรม จากการประมวลเอกสารที่เกี่ยวข้อง (กรมศิลปากร, กระทรวงวัฒนธรรม, 2558;
Read More