ผลิตและพัฒนาโดย หน่วยเทคโนโลยีส่งเสริมการศึกษา ฝ่ายเทคโนโลยีห้องสมุด สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยรามคำแหง
เคยสงสัยหรือไม่ว่า ภายใต้รูปทรงแบนกลมของกระด้ง ที่เราเห็นจนชินตานั้น ซุกซ่อนอะไรเอาไว้ ทำไมภาชนะจักสานที่มีลักษณะคล้ายกัน จึงถูกเรียกขานด้วยถ้อยคำที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงในแต่ละท้องถิ่น จาก “กะเบียน” สู่ “ก่อแหล่” และจากความซับซ้อนของ “ลายบ้า” สู่ความใหญ่โตของ “กระด้งมอน” ถ้อยคำเหล่านี้ไม่ใช่เพียงแค่ชื่อเรียกสิ่งของ แต่คือ รหัสลับทางวัฒนธรรมที่บันทึกภูมิปัญญา ชาติพันธุ์ และคติความเชื่อของบรรพชนไว้อย่างแยบยล กระด้ง
Read More
“เครื่องเขิน” เป็นงานหัตถศิลป์และภาชนะเครื่องใช้พื้นบ้านที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตชาวล้านนา โดยมีลักษณะเด่น คือ การนำโครงไม้หรือเครื่องจักสานมาเคลือบทาด้วยยางรักเพื่อความคงทน กันน้ำ และเพิ่มความวิจิตรสวยงามให้แก่พื้นผิว (การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย, 2535, น. 58; พิพิธภัณฑ์ธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ, 2560) การทบทวนวรรณกรรมนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับ เครื่องเขิน โดยวิเคราะห์แนวคิดที่สอดคล้องกันในมิติของโครงสร้างและคุณสมบัติการใช้งาน และมุ่งเน้นการวิเคราะห์ประเด็นความแตกต่างด้านภาษา หรือ อัตลักษณ์ถ้อยคำถิ่นที่ซ่อนอยู่ในเครื่องใช้ชนิดนี้
Read More
“จ้อง” เป็นคำศัพท์ในภาษาถิ่นล้านนาที่ใช้เรียก “ร่ม” ซึ่งไม่ได้ทำหน้าที่เพียงเป็นอุปกรณ์กันแดดกันฝนในวิถีชีวิตประจำวันเท่านั้น แต่ยังเป็นวัตถุทางวัฒนธรรมที่สะท้อนสถานภาพทางสังคมของชาวล้านนามาอย่างยาวนาน (หอจดหมายเหตุแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าฯ เชียงใหม่, ม.ป.ป.; ธันวดี สุขประเสริฐ, 2564) ลักษณะเด่นของจ้องอยู่ที่การเป็นงานหัตถกรรมที่ประดิษฐ์ขึ้นจากวัสดุธรรมชาติในท้องถิ่น ผ่านกระบวนการเชิงช่างชั้นสูงที่ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น การทบทวนวรรณกรรมนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้จากเอกสารที่เกี่ยวข้อง โดยมุ่งเน้นการวิเคราะห์ความสอดคล้องของแนวคิดในมิติของภาษาที่ใช้เรียกขานและพลวัตของวัสดุที่เปลี่ยนแปลงไป การถอดรหัสคำถิ่นจาก “ร่ม” สู่ “จ้อง”
Read More
วิธีเล่นเกม “ปริศนาคำถิ่น: ทายซิ…ชิ้นนี้เรียกว่าอะไร?” (ฉบับออนไลน์) “เมื่อของใช้หายไปจาก ชื่อเรียก คุณคือคนที่จะพามันกลับไปหาเจ้าของ” เตรียมสายตาให้ไว เตรียมใจให้พร้อม แล้วมาประลองความรู้รอบตัวกับเกมจับคู่สุดท้าทาย ที่จะพาคุณท่องไปในโลกของภาษาถิ่นทั่วไทย 1. ส่องภาพปริศนา (Spot the Item) หน้าจอจะแสดงภาพ “เครื่องใช้พื้นบ้าน” ขึ้นมาทีละชิ้น เช่น
Read More
“งอบ” เป็นเครื่องสวมศีรษะที่อยู่คู่กับสังคมเกษตรกรรมไทย และถือเป็นสัญลักษณ์ทางภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ (สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติฯ, 2553, น. 103) โดยมีหน้าที่หลักในการป้องกันแสงแดดและฝน (วิบูลย์ ลี้สุวรรณ, 2553, น. 159) การทบทวนวรรณกรรมนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับ “งอบ” โดยวิเคราะห์แนวคิดที่สอดคล้องกันในมิติของโครงสร้างและคุณสมบัติการใช้งาน และมุ่งเน้นการวิเคราะห์ “ประเด็นความแตกต่างด้านภาษา” หรืออัตลักษณ์ถ้อยคำถิ่นของเครื่องใช้ชนิดนี้
Read More
“ชะลอม” เป็นเครื่องจักสานพื้นบ้านไทยที่สะท้อนภูมิปัญญาในการนำวัสดุธรรมชาติ (ไม้ไผ่) มาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน (กระทรวงวัฒนธรรม, 2555) โดยมีหน้าที่หลักเป็นภาชนะสำหรับบรรจุสิ่งของ (วิบูลย์ ลี้สุวรรณ, 2553, น. 180) การทบทวนวรรณกรรมนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับชะลอม โดยวิเคราะห์แนวคิดที่สอดคล้องกันในมิติของรูปทรงและโครงสร้าง และการวิเคราะห์ประเด็นความแตกต่างด้านภาษา หรือ อัตลักษณ์ถ้อยคำถิ่นของเครื่องใช้ชนิดนี้ ความแตกต่างด้านภาษา ประเด็นสำคัญที่พบในการทบทวนวรรณกรรมครั้งนี้
Read More
“กระบวย” เป็นภาชนะพื้นบ้านสำหรับตักน้ำ ซึ่งมีองค์ประกอบหลักที่สอดคล้องกันในทุกแหล่งข้อมูล คือ ส่วนภาชนะที่ทำจาก “กะลามะพร้าว” และ “ด้ามจับ” ที่ทำจากไม้ (กระทรวงวัฒนธรรม, 2556; งานศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล, 2563; ชุมชนไทญ้อ บ้านโพน, ม.ป.ป.) การทบทวนวรรณกรรมนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับกระบวย โดยวิเคราะห์แนวคิดที่สอดคล้องกันในมิติของวัฒนธรรมการใช้งานและวิวัฒนาการเชิงศิลปะ
Read More
“กระต่ายขูดมะพร้าว” เป็นเครื่องมือเครื่องใช้ในครัวเรือนไทยที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในอดีต โดยมีหน้าที่หลักในการขูดเนื้อมะพร้าวเพื่อนำไปคั้นกะทิ ซึ่งเป็นส่วนประกอบหลักในวัฒนธรรมอาหารไทย (มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต, ม.ป.ป.; พจนก กาญจนจันทร, ม.ป.ป.) อุปกรณ์นี้ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือ แต่ยังเป็นภาพสะท้อนของภูมิปัญญา งานฝีมือ และความหลากหลายทางภาษาในแต่ละภูมิภาค (กมลวรรณ ยุทธศิลป์, 2567) การทบทวนวรรณกรรมนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้จากเอกสารที่เกี่ยวข้อง เพื่อวิเคราะห์แนวคิดที่สอดคล้องกันในมิติของความเป็นมา ที่มาของชื่อ
Read More
“ก่องเข้า” หรือ “กล่องข้าว” (หอจดหมายเหตุแห่งชาติฯ เชียงใหม่, ม.ป.ป.) เป็นภาชนะจักสานสำหรับบรรจุข้าวเหนียวนึ่ง ซึ่งถือเป็นภูมิปัญญาพื้นบ้านและของใช้ประจำบ้านที่สำคัญในวัฒนธรรมภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย (มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง, 2566; U2T ตำบลห้วยยาบ, 2564) แม้ว่าภาชนะนี้จะสามารถผลิตจากวัสดุธรรมชาติได้หลากหลาย เช่น ไม้ไผ่ ใบลาน หรือใบตาล (หอจดหมายเหตุแห่งชาติฯ เชียงใหม่,
Read More
“พระประจำวันอังคาร” หรือ “ปางไสยาสน์” เป็นหนึ่งในพระพุทธรูปปางสำคัญในคติความเชื่อเรื่องพระประจำวันของสังคมไทย พระพุทธรูปปางนี้มีพุทธลักษณะที่โดดเด่นคือการบรรทมนอน ซึ่งแตกต่างจากปางอื่น ๆ ที่มักอยู่ในอิริยาบถยืน เดิน หรือนั่ง “ปางไสยาสน์” นี้ สะท้อนถึงการผสานความหมายระหว่างอิริยาบถในพุทธประวัติเข้ากับระบบความเชื่อทางโหราศาสตร์ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และสังเคราะห์ประเด็นร่วม เพื่อนำเสนอภาพรวมเชิงวิชาการของแนวคิดเกี่ยวกับพระประจำวันอังคาร การทบทวนวรรณกรรม จากการประมวลเอกสารที่เกี่ยวข้อง (กรมศิลปากร, กระทรวงวัฒนธรรม, 2558;
Read More