|
 |
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นนักอักษรศาสตร์ที่มีพระปรีชาสามารถอย่างยอดเยี่ยมทรงพระนิพนธ์วรรณกรรมทั้งร้อยแก้วร้อยกรองไว้เป็นจำนวนมาก บทพระราชนิพนธ์ของพระองค์ทุกเรื่อง มีลักษณะของกวีที่สมบูรณ์ทั้ง ๔ ประเภท คือ จินตกวี สุตกวี ปฎิภาณกวี และอรรถกวี
ราชนิพนธ์ความเรียง
 |
 |
ภาพจิตรกรรมฝาผนังเรื่อง พิธีตรุษ ในเดือน ๔ จากบทพระราชนิพนธ์เรื่อง พระราชพิธีสิบสองเดือน |
ภาพจิตรกรรมฝาผนังเรื่อง พิธีสงกรานต์ เดือน ๕ จากบทพระราชนิพนธ์เรื่อง พระราชพิธีสิบสองเดือน |
| เป็นเรื่องเกี่ยวกับประเพณี วัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ พระบรมราชาธิบาย พระบรมราชวินิจฉัย และพระราชวิจารณ์ เช่น พระราชพิธีสิบสองเดือน พระราชวิจารณ์จดหมายเหตุ ความทรงจำของกรมหลวงนรินทรเทวี พระราชกระทู้ว่าด้วยพระราชอัธยาศัยของสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง พระราชวินิจฉัยเรื่องกฤษณาสอนน้อง พระราชวิจารณ์เรื่องพระราชพงศาวดาร กับเรื่องพระราชพิธีการตั้งพระมหาอุปราช พระบรมราชาธิบายเรื่อง พระเขี้ยวแก้ว และเรื่องธรรมเนียมราชตระกูลในสยาม เป็นต้น |
พระราชนิพนธ์ที่เป็นพระราชหัตถเลขาและจดหมายเหตุ
 |
 |
|
พระราชหัตถเลขา |
พระราชวิจารณ์ |
|
เป็นการบันทึกการเดินทางหรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นที่สำคัญคือ
พระราชนิพนธ์เรื่องไกลบ้าน
ซึ่งเป็นพระราชหัตถเลขาที่ทรงมีสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ
เจ้าฟ้านิภานภดล เมื่อคราวเสด็จประพาสยุโรป ในพุทธศักราช
๒๔๕๐ จดหมายเหตุพระราชกิจรายวัน
ทรงพระราชนิพนธ์ระหว่างพุทธศักราช ๒๔๒๐-๒๔๕๓
ลักษณะเป็นบันทึกประจำวัน ลักษณะเป็นบันทึกประจำวัน
ทำให้ทราบเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในรัชสมัย
ตลอดจนการบริหารราชการแผ่นดิน การออกกฎหมายต่างๆ นอกจากนี้ ยังมีพระราชหัตถเลขา เมื่อเสด็จประพาสที่ต่างๆ เช่น เสด็จประพาสแหลมมลายู ซึ่งรวบรวมถึงจังหวัดภาคใต้ของประเทศ ๓ ครั้ง เสด็จประพาสมณฑลราชบุรี ร.ศ. ๑๐๘ เสด็จประพาสมณฑลปราจีน ร.ศ.๑๒๗ เป็นต้น |
พระราชนิพนธ์ที่เป็นพระราชดำรัสและพระบรมราโชวาท
| มีหลายเรื่อง เช่น พระราชดำรัสซึ่งทรงแถลงพระบรมราชาธิบายแก้ไขการปกครองแผ่นดินพระบรมราโชวาทพระราชทานสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมารหรือพระบรมราโชวาทพระราชทานพระเจ้าลูกยาเธอเมื่อเสด็จไปเรียนหนังสือยังประเทศยุโรป |
พระราชนิพนธ์ร้อยกรอง
 |
"คนัง" ที่พระองค์พระราชนิพนธ์เรื่อง "เงาะป่า" |
 |
พระราชนิพนธ์ คำนำเรื่อง "เงาะป่า" |
มีหลายประเภททั้ง โคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน ลิลิต ที่สำคัญ คือ บทละครเรื่อง เงาะป่า พระราชนิพนธ์เรื่องอื่นๆ ได้แก่ โคลงต้นเรื่องแห่โสกันต์ กาพย์แห่เรือ กลอนไดอารีซึมทราบ และลิลิตนิทราชาคริต
อ้างอิง
คณะกรรมการสวัสดิการ สำนักนายกรัฐมนตรี. ๒๕๔๖.
เทิดพระเกียรติ ๑๕๐ ปี สมเด็จพระปิยมหาราช.
กรุงเทพฯ. คณะกรรมการสวัสดิการ สำนักนายกรัฐมนตรี.
สุภักดิ์ อนุกูล. 2530. วันสำคัญของไทย. กุรงเทพฯ. อักษรบัณฑิต.
ภาพประกอบ
คณะกรรมการสวัสดิการ สำนักนายกรัฐมนตรี. ๒๕๔๖.
เทิดพระเกียรติ ๑๕๐ ปี สมเด็จพระปิยมหาราช.
กรุงเทพฯ. คณะกรรมการสวัสดิการ สำนักนายกรัฐมนตรี.
รวบรวมข้อมูลโดย : งานพัฒนาและจัดการสารสนเทศ ฝ่ายเทคโนโลยีสารสนเทศห้องสมุด
