เลขทะเบียน 3/2563 สมุดไทยขาว: พระโสวัตกลอนสวด
สมุดไทยขาว: พระโสวัตกลอนสวด (ปกหน้า)
สมบัติเดิมของสำนักหอสมุดกลาง
มหาวิทยาลัยรามคำแหง (ถ่ายเมื่อ 29 มิ.ย. 69)

[สมุดไทย เลขทะเบียน 3/2563],
ม.ป.ป., สำนักหอสมุดกลาง
มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
สมุดไทย เลขทะเบียน 3/2563
หมวด: วรรณคดี
หมู่: กลอนสวด
ชื่อเอกสาร: พระโสวัตกลอนสวด
ลักษณะวัสดุที่ใช้บันทึก: สมุดไทยขาว
ขนาด: 12 x 35.5 x 3.3 เซนติเมตร
อักษร: ไทย
ภาษา: ไทย
ชนิดลายมือ: หวัดแกมบรรจง
เส้นอักษร: หมึกดำ
จำนวนหน้าที่บันทึก: หน้าต้น 54 หน้า หน้าปลาย 56 หน้า รวม 110 หน้า
ประวัติ/ที่มา: เป็นสมบัติเดิมของสำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยรามคำแหง
วันที่ลงทะเบียน: 11 กันยายน 2563
ตรวจสอบโดย: ผู้ช่วยศาสตราจารย์ธนโชติ เกียรติณภัทร อาจารย์ภาควิชาภาษาไทยและภาษาตะวันออก คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
ภาพตัวอย่าง
สมุดไทยขาว: พระโสวัตกลอนสวด
(หน้าต้น)
(ถ่ายเมื่อ 29 มิ.ย. 69)

[สมุดไทย เลขทะเบียน 3/2563],
ม.ป.ป., สำนักหอสมุดกลาง
มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
บทกวีแห่งคำสอน: โสวัตกลอนสวด ศาสตร์และศิลป์จากสมุดไทย
โสวัตกลอนสวด เป็นวรรณกรรมไทยโบราณที่มีบันทึกในรูปแบบสมุดไทย และถือเป็นสมบัติทางวัฒนธรรมที่มีคุณค่า ซึ่งสะท้อนถึงความเชื่อทางศาสนา ประเพณี และความคิดของคนในสังคมไทยในอดีต เนื้อหาส่วนใหญ่ในโสวัตกลอนสวด เน้นการเผยแผ่ธรรมะและคติธรรมสู่ผู้ฟังผ่านบทกวีและคำสวดที่ถูกประพันธ์อย่างงดงาม ภาษาที่ใช้มีความละเมียดละไม เข้าใจง่าย จึงเหมาะสำหรับใช้ในการเรียนการสอนและการศึกษาศาสนธรรมในยุคก่อน
เรื่องโสวัตเป็นนิทานพื้นบ้าน ที่มีอีกชื่อว่า “โสวัตนางประทุม” เป็นนิทานที่มีมาตั้งแต่สมัยอยุธยา ดังปรากฏการอ้างถึงในสุบินกลอนสวด ในสมัยโบราณ การศึกษาของเด็กชายนิยมศึกษาจากวัด โดยเรียนจากพระ แรกเริ่มนั้นให้หัดอ่าน หัดเขียนพยัญชนะ สระ และตัวเลข ต่อมาจึงหัดประสมคำ ครูอาจารย์จะให้เริ่มหัดอ่านจากหนังสือประถม ก กา เป็นเบื้องต้น เมื่ออ่านเขียนประถม ก กา จนคล่องแคล่วแล้ว ครูจึงให้เริ่มฝึกอ่านเรื่อง สุบินกลอนสวด เป็นลำดับต่อไป (กรมศิลปากร, 2559, น. 3) นิทานเรื่องโสวัตนี้ มีการนำมาแต่งเป็นกลอนสวด มักเรียกกันว่า “โสวัตกลอนสวด” ถือเป็นชาดกนอกนิบาต เพราะในเรื่องระบุว่าเป็นพระชาติหนึ่งของพระโพธิสัตว์ (ภาษาไทย มหาวิทยาลัยรามคำแหง, 2564) นิทานไทยโบราณเรื่องนี้ เป็นที่รู้จักในสังคมไทยสมัยอยุธยาสืบมาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ดังปรากฏหลักฐานในสมุดภาพหนังสือสวดสมัยอยุธยา สมบัติของวัดสุวรรณภูมิ จังหวัดสุพรรณบุรี สมุดภาพเล่มดังกล่าว มีจิตรกรรมเรื่องโสวัตประกอบอยู่ด้วย พิจารณาจากเทคนิคจิตรกรรมที่ปรากฏแล้ว สันนิษฐานว่าภาพเรื่องโสวัตในหนังสือสวดของวัดสุวรรณภูมิน่าจะเขียนขึ้นในสมัยอยุธยาตอนปลาย นอกจากจิตรกรรมในหนังสือสวดของวัดสุวรรณภูมิแล้ว ยังปรากฏภาพเรื่องโสวัตเขียนไว้บนตู้พระธรรมลายรดน้ำหลายหลังซึ่งเก็บรักษาไว้ ณ หอพระสมุดวชิรญาณ ตู้พระธรรมดังกล่าวมีทั้งที่เป็นฝีมือช่างสมัยอยุธยา สมัยธนบุรีและสมัยรัตนโกสินทร์ แสดงให้เห็นว่าเรื่องโสวัตเป็นที่รู้จักในสังคมไทยสืบเนื่องมานานนับร้อยปี (กรมศิลปากร, 2548, คำนำ)
สมุดไทยที่บันทึกโสวัตกลอนสวด เป็นการบันทึกโดยการเขียนลงบนกระดาษสาหรือกระดาษข่อย โดยใช้หมึกที่ทำจากวัสดุธรรมชาติ การจัดทำสมุดไทยในรูปแบบดังกล่าวช่วยให้เนื้อหาถูกเก็บรักษาได้ยาวนาน และการเขียนในลักษณะสมุดไทยทำให้สามารถพับเก็บได้ง่าย สะดวกต่อการพกพาและนำไปใช้ในพิธีการต่าง ๆ เนื้อหาของโสวัตกลอนสวดมักแบ่งออกเป็นบท ๆ เพื่อใช้สวดสอนหรือใช้ในพิธีสวดมนต์ โดยเน้นสอนคติธรรม เช่น ความรัก ความเมตตา ความกรุณา และความอดทน นอกจากนี้ยังแฝงไว้ด้วยการเตือนสติในการปฏิบัติตนในชีวิตประจำวันให้ถูกต้องตามหลักคำสอนของศาสนา
นักศึกษาสามารถศึกษาเพิ่มเติมได้ที่
คลิ๊กเพื่อเข้าสู่ระบบห้องสมุดอัตโนมัติ

ชื่อเรื่อง “สมุดไทย : บันทึกภูมิปัญญาและวัฒนธรรมสยาม”
โดย กรมส่งเสริมวัฒนธรรม ; บรรณาธิการ, บุญเตือน ศรีวรพจน์
ที่อาคารสำนักหอสมุดกลาง หัวหมาก ชั้น4 อาคาร1 และ บางนา ชั้น 2
บรรณานุกรม
กรมศิลปากร. (2548). โสวัตกลอนสวด. วชิรญาณ. https://vajirayana.org/โสวัตกลอนสวด/อธิบาย-โสวัตกลอนสวด
กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม. (2559). สุบิน ก กา และ ศรีสวัสดิ์วัด. สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์.
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (2563). สมุดไทย: บันทึกภูมิปัญญาและวัฒนธรรมสยาม (บุญเตือน ศรีวรพจน์, บ.ก.). กลุ่มสงวนรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม สถาบันวัฒนธรรมศึกษา.
การุณ โรหิตรัตนะ และคณะ. (2554). ความรู้ด้านการซ่อมอนุรักษ์หนังสือสมุดไทย. สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร.
พระโสวัตกลอนสวด [สมุดไทย เลขทะเบียน 3/2563]. (ม.ป.ป.). สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
ภาษาไทย มหาวิทยาลัยรามคำแหง. (2564). โสวัตกลอนสวด (๑) [รูปภาพ]. Facebook. https://www.facebook.com/1786070958104479/photos/a.1787145604663681/4605325446179002



