พระราชวังบางประอิน

พระราชวังบางประอิน ตั้งอยู่ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา คำว่าบางประอิน ตามเรื่องเล่าเล่าสืบต่อกันมาว่า มาจากชื่อของหญิงสาวชาวบ้านคนหนึ่ง ชื่อว่านางอิน ต่อมาได้เป็นบาทบริจาริกา (ภรรยา) ในสมเด็จพระเอกาทศรถ คำว่าบางประอินจึงหมายถึงสถานที่ที่ได้พบนางอิน เมื่อพระโอรสองค์หนึ่งได้ขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าปราสาททอง พระองค์ทรงให้สร้างวัดขึ้น ชื่อวัดชุมพลนิกายาราม และให้ขุดสระน้ำเพื่อสร้างพระราชนิเวศน์ขึ้นสำหรับเสด็จประพาส รวมทั้งสร้างพระที่นั่งไอศวรรย์ทิพยอาสน์

พระราชวังแห่งนี้เป็นที่ประพาสสำราญพระราชหฤทัยของพระเจ้าแผ่นดินในสมัยกรุงศรีอยุธยาหลายพระองค์ ได้ทรุดโทรมลงเมื่อสมัยเสียกรุงศรียอยุธยาครั้งที่ 2 และได้รับการบูรณะขึ้นใหม่ในสมัยรัชกาลที่ 4 ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 พระองค์ทรงโปรดที่จะเสด็จประพาสที่แห่งนี้ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระที่นั่งและสิ่งก่อสร้างต่างๆ ขึ้น ณ พระราชวังแห่งนี้ ดังที่ปรากฏอยู่ในปัจจุบันซึ่งยังคงใช้เป็นที่ต้อนรับพระราชอาคันตุกะพระราชทานเลี้ยงรับรองในโอกาสต่าง ๆ

พระราชวังบางประอินแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ เขตพระราชฐานชั้นนอก และเขตพระราชฐานชั้นใน

เขตพระราชฐานชั้นนอก ประกอบด้วย

  • หอเหมมณเฑียรเทวราช มีลักษณะเป็นพระปรางค์ศิลา ยอดทรงปราสาทแบบขอม สร้างขึ้นเพื่ออุทิศถวายแด่พระเจ้าปราสาททอง
  • พระที่นั่งไอศวรรย์ทิพยอาสน์ ตั้งอยู่กลางน้ำ มีลักษณะแบบจตุรมุข จำลองแบบมาจากพระที่นั่งอาภรณ์พิโมกข์ปราสาทในพระบรมมหาราชวัง ตั้งชื่อตามพระที่นั่งไอศวรรย์ทิพยอาสน์ที่พระเจ้าปราสาททองทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้น
  • ตึกสภาคารราชประยูร เป็นตึกสองชั้นริมน้ำ สำหรับเป็นที่ประทับของเจ้านายฝ่ายหน้า และข้าราชบริพาร และตึกนี้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งหอทะเบียนขึ้นเพื่อจัดระเบียบเกี่ยวกับที่ดินราษฎรเป็นแห่งแรก
  • พระที่นั่งวโรภาษพิมาน สร้างด้วยสถาปัตยกรรมตะวันตก เป็นพระที่นั่งตึกชั้นเดียว ตัวอาคารเป็นสีเหลืองหลังคาสีแดง เป็นท้องพระโรงสำหรับว่าราชการและประกอบพระราชพิธี

เขตพระราชฐานชั้นใน ประกอบด้วย

  • พระที่นั่งอุทยานภูมิเสถียร เป็นพระที่นั่งเรือนไม้ 2 ชั้น แบบยุโรป ตกแต่งองค์พระที่นั่งด้วยไม้ฉลุลายเป็นที่ประทับที่รัชกาลที่ 5 ทรงโปรดปราณมากที่สุด
  • พระที่นั่งเวหาศจำรูญ มีชื่อเรียกเป็นภาษาจีนว่า เทียนเม่งเต้ย แปลว่าพระที่นั่งฟ้าสว่าง สร้างตามแบบศิลปะจีน เป็นอาคาร 2 ชั้น มีแผ่นหินอ่อน หยิน – หยาง ที่ใช้ในพิธีทำความเคารพฮ่องเต้ในประเทศจีน นอกจากนี้ยังมีแผ่นป้าย “ทรงพระเจริญหมื่นปี”
  • พระที่นั่งวิฑูรย์ทัศนา เป็นหอสูง 3 ชั้น ทาสีแดงสลับเหลือง เป็นสถาปัตยกรรมตะวันตกผสม พระบามสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้สร้างขึ้น เพื่อใช้เป็นหอส่องกล้องชมพูมิประเทศโดยรอบพระราชวังบางประอิน
  • อนุสรณ์แห่งความรัก ประกอบด้วยอนุสาวรีย์ 2 องค์ สร้างด้วยหินอ่อน ที่รู้จักกันดีคืออนุสาวรีย์พระนางเรือล่ม เป็นอนุสาวรีย์ที่มีจารึกของรัชกาลที่ 5 ทรงไว้อาลัยสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ ที่ประสบอุบัติเหตุเรือพระประเทียบเล่ม ทรงพระราชนิพนธ์ด้วยพระองค์เองทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ ส่วนอนุสาวรีย์อีกองค์หนึ่งตั้งอยู่ในบริเวณใกล้เคียงกัน เป็นอนุสาวรีย์ที่ระลึกของสมเด็จพระอัครชายาเธอ พระองค์เจ้าเสวภาคนารีรัตน์ สมเด็จเจ้าฟ้าศิริราชกกุธภัณฑ์ สมเด็จเจ้าฟ้าตรีเพ็ชรุตม์ธำรง และสมเด็จเจ้าฟ้าพาหุรัดมณีมัย ซึ่งแกะสลักพระรูปเหมือนไว้ทั้งสี่ด้าน

พระราชวังบางประอิน มีพระที่นั่งไอศวรรย์ทิพยอาสน์ เป็นจุดเด่นของพระราชวัง ซึ่งในมหาวิทยาลัยรามคำแหงก็มีพระที่นั่งจำลององค์นี้ ตั้งอยู่กลางสระน้ำ ด้านหน้าพระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราช เป็นสัญลักษณ์ที่ชาวรามคำแหงภาคภูมิใจเป็นอย่างยิ่ง

บรรณานุกรม

  • ส. พลายน้อย. 2539. พระราชวัง. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
  • ธนาคม. 2542. วังโบราณ – วังในหลวง. กรุงเทพฯ: กรุงเทพฯ: วันชนะ

บทความโดย ผ่องพักตร์ วิทยารุ่งเรืองศรี
ข่าวรามคำแหง ปีที่ 33 ฉบับที่ 30 วันที่ 17-23 พฤศจิกายน 2546