Home

สนเทศน่ารู้  :: สวัสดีปีแพะ

 
แพะ


ภาพจาก UCDAVIS : Department of Animal Science.

ความหมายของคำว่า "แพะ"

          แพะ เป็นชื่อสัตว์เคี้ยวเอื้องชนิด Capra hircus ในวงศ์ Bovidae เป็นสัตว์กีบคู่ขนาดกลาง มีความอดทนแข็งแรงและทนทานต่อโรคได้ดีกว่าสัตว์กีบคู่ชนิดอื่นๆ สามารถปีนป่ายที่สูงโดยเฉพาะโขดหินหรือภูเขาได้ดี ขนหยาบสีดำ ขาว หรือน้ำตาล มีเขา 1 คู่ ตัวผู้มีเครา หางสั้น

          แพะ เป็นชื่อหนึ่งของดาวฤกษ์เชษฐา มี 14 ดวง ดาวงาช้าง ดาวช้างใหญ่ ดาวคอนาค หรือดาวเชษฐา

          แพะรับบาป เป็นสำนวนหมายถึงคนที่รับเคราะห์กรรมแทนผู้อื่นที่ทำกรรมนั้น

          แพะโลม เป็นคำกิริยาที่มีความหมายว่า พูดเกี้ยว พูดเลียบเคียงทางชู้สาว แพละโลม หรือแทะโลม ก็มีความหมายเดียวกัน(พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2525,608)

          แพะ ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า GOAT นอกจากจะแปลว่า แพะ แล้วยังแปลว่า คนชั่ว ผู้รับบาป ได้อีกด้วย

รู้จักแพะให้ดีขึ้น

          แพะ เป็นสัตว์เคี้ยวเอื้องเลี้ยงลูกด้วยนม ชอบอาศัยอยู่ในที่สูงชัน มันวิ่งขึ้นลงได้อย่างคล่องแคล่วและมั่นคง ปกติแล้วแพะตัวผู้จะอยู่แยกกับตัวเมีย ยกเว้นในฤดูผสมพันธุ์
          ตามหลักฐานทางโบราณคดี สันนิษฐานว่า มีการเลี้ยงแพะมา 9,000 ปีแล้ว ต้นตระกูลของแพะบ้านอยู่บริเวณปากีสถานไปจนถึงเกาะครีต 

          ปัจจุบันมีหลายประเทศที่นำแพะป่าไปเลี้ยงเป็นแพะบ้าน เป็นสัตว์ที่นิยมเลี้ยงกันทั่วไปในประเทศต่างๆ แทบทั่วโลก เนื่องจากเป็นสัตว์เลี้ยงง่าย ค่าใช้จ่ายในเรื่องอาหารน้อยมากเมื่อเทียบกับสุกรหรือไก่ อาหารส่วนใหญ่ของแพะคือใบไม้และหญ้า การซื้อแพะมาเลี้ยงก็ราคาไม่แพง การสร้างโรงเรือนก็สิ้นค่าใช้จ่ายน้อย การดูแลเอาใจใส่ก็ไม่เปลืองเวลา เด็กๆ ก็สามารถทำได้ดี ครอบครัวหนึ่งถ้าเลี้ยงแพะนมไว้ 2-3 ตัวจะมีนมสดบริโภคตลอดปี นมแพะที่เหลือจากการบริโภคอาจจำหน่ายให้เพื่อนบ้านใกล้เคียง
          ปัจจุบันมีหลายประเทศที่นำแพะไปเลี้ยง มีทั้งที่เลี้ยงเพื่อนำขนไปทำเสื้อกันหนาว แพะประเภทนี้มักเลี้ยงในที่ราบสูงเพราะมีอากาศหนาว แพะจึงปรับตัวสร้างขนขาวหนาปกคลุมเพื่อให้ตัวมันอบอุ่น คนเลี้ยงจะตัดขนมาทำเสื้อกันหนาวสวมใส่กันทั่วไปในเขตหนาว แต่บางกลุ่มก็เลี้ยงเพื่อกินเนื้อหรือนม ซึ่งนิยมกันมากในกลุ่มชาวมุสลิม

ลักษณะของแพะ

          ลำตัวของแพะรวมทั้งศีรษะ มีความยาว 4 ฟุต 6 นิ้ว หางยาว 6 นิ้ว ความสูงแค่ไหล่ 3 ฟุต น้ำหนักประมาณ 230 ปอนด์ ตัวผู้โตกว่าตัวเมียเล็กน้อย เขาของตัวผู้แผ่กว้างออก และมีลักษณะโค้งเหมือนดาบ อาจยาวถึง 52 นิ้ว โค้งไปข้างหลังแล้วเหยียดออกข้างๆ ตามขอบด้านหน้าของเขาเป็นปุ่มขรุขระ เขาของตัวเมียสั้นกว่าและเรียวแหลมกว่า โดยทั่วไปขนตามลำตัวของแพะในยุโรปจะเป็นสีน้ำตาลปนแดงเรื่อในฤดูร้อน และจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลปนเทาในฤดูหนาว และมีลายสีดำเป็นแห่งๆ ตามลำตัวและขา

ลักษณะเด่นของแพะ

          แพะมีเขาทั้งตัวผู้และตัวเมีย เขาของแพะจะงอโค้งไปข้างหลัง แพะตัวผู้มีเครายาวที่คางและมีกลิ่นตัวแรงฉุนเฉียว หน้าผากของแพะจะนูนโค้งออกมาแตกต่างจาก "แกะ" คือ เขาของแกะงอกออกไปทางด้านข้างของศีรษะและมีเขาเฉพาะตัวผู้ และหน้าผากของ แกะค่อนข้างลาดแอ่นลึก

พันธุ์แพะ

          แพะเป็นสัตว์เลี้ยงชนิดแรกๆ ของมนุษย์ เช่น เดียวกับแกะ ประมาณกันว่ามนุษย์มีการเลี้ยงแพะในช่วงระหว่าง 6,000-7,000 ปีก่อนคริสตศักราช ยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัดเหมือนกับแกะว่า แพะมีบรรพบุรุษมาจากอะไรกันแน่ แต่แพะสมัยใหม่ (Modern goats) ส่วนใหญ่สืบสายมาจากแพะบีซอร์ (Bezoar goat) ซึ่งอาศัยอยู่ในแถบเทือกเขาเอเซียน้อย (Mountains of Asia Minor) ข้ามไปยังเอเซียกลางจนถึงซินด์ (Sind) แพะต่างจากแกะตรงที่สามารถกลับไปเป็นสัตว์ป่าได้อีกถ้านำมาเลี้ยงแล้วปล่อยกลับเข้าป่า เรียกว่า feral goat ในความเป็นจริงแล้วสัตว์ที่นำมาเลี้ยงแล้วจะสามารถกลับไปเป็นสัตว์ป่าได้อีกอย่างรวดเร็วมีเพียงชนิดเดียว คือ แมวเลี้ยง (domestic cat) อย่างไรก็ตามปัจจุบันพบว่ามีแพะได้ถูกพัฒนาขึ้นมาเป็นแพะเลี้ยงหลายสายพันธุ์ เช่น Alpine Altai Mountain American Cashmere Anglo-Nubian Angora เป็นต้น

  1. แพะพื้นเมืองในประเทศไทย มีหลายพันธุ์ด้วยกัน เช่น แพะที่จังหวัดตาก จังหวัดกาญจนบุรี เป็นแพะมาจากประเทศอินเดีย หรือปากีสถาน มีรูปร่างสูงใหญ่กว่าแพะทางใต้ ส่วนแพะทางใต้ของไทย มีขนาดเล็กเข้าใจว่ามีสายพันธุ์เดียวกับแพะพื้นเมืองทางใต้มีความสูงประมาณ 50 ซม. มีน้ำหนักประมาณ 20-25 ก.ก. ให้ผลผลิตทั้งนมและเนื้อต่ำ
  2. แพะพันธุ์ต่างประเทศ ได้แก่ 
    1. แพะพันธุ์ชาแนน เป็นแพะนมมีขนาดใหญ่ได้ผลผลิตนมสูงกว่าแพะอื่นๆ มีขนสั้น ดั้งจมูกและใบหน้ามีลักษณะตรงใบหูเล็กและตั้งชี้ไปข้างหน้า ปกติจะไม่มีเขาทั้งในเพศผู้และเมีย
    2. แพะพันธุ์แองโกลนูเบียน มีขนาดใหญ่น้ำหนักตัวเมื่อโตเต็มที่ประมาณ 75 ก.ก. ดั้งจมูกโด่งและงุ้ม ใบหูยาวและปรกลงมา ปกติแพะพันธุ์นี้ไม่มีเขา ถ้ามีก็จะสั้นและเอนแนบติดกับหนังหัว ขนสั้นละเอียดเป็นมัน มีขายาวทำให้เต้านมสูงกว่าระดับพื้นมาก จึงง่ายต่อการรีดนม มีหลายสี เช่น ดำ เทา ครีม น้ำตาล น้ำตาลแดง อาจมีจุดหรือด่างขนาดต่างๆ ผลผลิตน้ำนมประมาณ 1.5 ลิตรต่อวัน ระยะเวลาให้นมประมาณ 165 วัน

แพะ : สัตว์ที่คนไทยไม่นิยมเลี้ยง

          แพะเป็นสัตว์ที่คนไทยไม่คุ้นเคยนัก หากสัญญลักษณ์ของ ปีมะแม ไม่ใช่แพะ ช่องว่างระหว่างคนไทยกับแพะคงมีมากกว่านี้แต่ไหนแต่ไรมาคนไทยไม่นิยมเลี้ยงแพะ ด้วยรังเกียจว่าแพะมีกลิ่นสาป คนไทยไม่ดื่มนมแพะซึ่งให้ความอบอุ่นสูง แต่สำหรับชาวมุสลิมแล้วแพะจะเป็นสัตว์ที่คุ้นเคยมากที่สุด ชาวไทยมุสลิมใน 4 จังหวัดภาคใต้ ได้แก่ สตูล ปัตตานี ยะลา นราธิวาส เลี้ยงแพะกันเกือบทุกบ้าน ตามสถิติจำนวนแพะมีเท่ากับหรือมากกว่าจำนวนประชากรมนุษย์ด้วยซ้ำไป แพะจึงมีความสัมพันธ์กับชาวมุสลิมนับตั้งแต่เกิดจนกระทั่งตาย แพะเข้ามาเกี่ยวข้องในเชิงพิธีกรรมที่สำคัญของศาสนาอิสลาม ศาสนาอิสลามได้บัญญัติไว้ชัดเจนว่าแพะเป็นสัตว์ที่มีไว้เชือดเพื่อการทำบุญทำทาน แพะจึงเป็นหนึ่งในจำนวนสัตว์ไม่กี่ชนิด เช่น อูฐ แกะกรีพัช (สัตว์ในประเทศซาอุดิอาระเบีย มีหน้าตาคล้ายแกะและแพะ) ที่ชาวมุสลิมมีไว้เพื่อประกอบพิธีกรรมทางศาสนา

 

ความเข้าใจที่ผิดเกี่ยวกับแพะ

แพะเหม็นสาบ

          กลิ่นสาบแพะมาจากต่อมกลิ่นที่โคนหาง ซึ่งแผ่กลิ่นสาบกำจายไปทั่วตัวแพะ ทำให้คนส่วนใหญ่รังเกียจแพะ แต่กลิ่นแพะเป็นกลิ่นที่ผู้คุ้นเคยกับแพะจะชินจมูก หากจับแพะอาบน้ำก่อนรีดนมจะช่วยลดกลิ่นสาบในน้ำนมแพะ และหากตัดต่อมกลิ่นของแพะทิ้งตั้งแต่เล็กๆ จะช่วยลดกลิ่นสาบของแพะได้
แพะกินทุกอย่างที่ขวางหน้า 

          แพะได้เปรียบสัตว์เคี้ยวเอื้องชนิดอื่นตรงที่มันสามารถกินได้ทั้งใบหญ้า และใบไม้ได้มากชนิด ประกอบกับแพะเป็นสัตว์เคี้ยวเอื้องชนิดเดียวที่สามารถยืนสองขาเพื่อยืดตัวหาใบไม้บนต้นไม้กิน ภาพแพะกำลังยืนสองขาเพื่อโน้มกิ่งไม้ลงมากินเป็นภาพที่พบเห็นได้เป็นประจำ นอกจากนั้นแพะยังมีนิสัยอยากรู้อยากเห็น ชอบลองกินอาหารชนิดใหม่ๆ ชอบสรรหาใบไม้ชนิดใหม่ๆ หรืออาหารแปลกๆ กิน บางครั้งพบว่ามันกินกระดาษ ผ้าหรือกลืนเศษตะปูลงท้องได้ด้วยนิสัยอยากรู้อยากลอง และถ้ามันอดอยากหรือหิวจริงๆ เสื้อผ้าที่คนเลี้ยงสวมใส่มันก็กินมาแล้ว ความที่มีนิสัยช่างชิมทำให้มันกลืนตะปูหรือเศษพลาสติกจนตัวตาย

แพะมักขี้โมโห

          ตามปกติแพะไม่ใช่สัตว์ก้าวร้าว แต่แพะตัวผู้ที่กำลังคึกอยากผสมพันธุ์จะมีนิสัยดุดันและโมโหง่าย

แพะผู้ไถ่บาป : คนมุสลิมเชือดแพะเพื่อไถ่บาป

          ในกลุ่มผู้นับถือศาสนาอิสลามทุกคนจะต้องไปประกอบพิธีฮัจญ์อย่างน้อยครั้งหนึ่งในชีวิต ใครได้ไปแล้วถือว่าได้กุศลอย่างมาก ด้วยเหตุที่เป็นการประกอบพิธีทางศาสนาอันสำคัญจึงมีข้อห้ามและระเบียบปฏิบัติมากมายหลายข้อด้วยกัน แต่ผู้ประกอบพิธีฮัจญ์อาจหละหลวมละเลยระเบียบข้อห้ามบางอย่าง จึงมีข้อปฏิบัติที่เปิดช่องไว้ว่าสามารถเชือดแพะเพื่อไถ่บาปได้ 

คนมุสลิมเชือดแพะเมื่อได้บุตร

          ตามความเชื่อของชาวมุสลิม การกินเนื้อแพะเป็นเสมือนสัญลักษณ์ของความสมหวัง ฉะนั้นการได้บุตรเสมือนกับความสมหวัง เป็นของกำนัลที่พระเจ้าทรงมอบให้ ด้วยเหตุนี้จึงต้องมีการเฉลิมฉลองด้วยการล้มแพะเพื่อหุงต้มทำแกงตามธรรมเนียม  พระคัมภีร์อัล-กุร.อานได้กำหนดไว้ว่าในโอกาสที่มีทารกเกิดใหม่ในครอบครัว ควรทำพิธีเชือดแพะ ทั้งนี้เพื่อเป็นการสักการะแด่พระเจ้าด้วยความรัก ความศรัทธา และขอบคุณที่พระองค์ทรงส่งผู้สืบสกุลมาให้ หากอยู่ในที่ที่ไม่สามารถหาแพะเพื่อทำพิธีนี้ได้อาจอนุโลมให้ใช้ แกะ หรือ กีบัช (ในซาอุดิอาระเบีย) แทนแพะได้ หรือถ้าครอบครัวนั้นยากจน ไม่มีเงินพอที่จะซื้อสัตว์มาทำพิธีได้ท่านก็ให้ถือศีลอดแทนเป็นระยะเวลา 3 วัน 
          สำหรับเนื้อแพะที่เชือดแล้วให้นำมาปรุงอาหารเลี้ยงมุสลิมเพื่อนบ้านที่เชิญมาร่วมพิธีเพื่อเป็นทาน ในรายละเอียดของพิธีกรรมระบุว่าถ้าทารกเป็นชายให้เชือดแพะ 2 ตัว ถ้าเป็นหญิงเชือดเพียงตัวเดียว ในกรณีที่มีลูกแฝดให้ทวีคูณไปตามหลักการดังกล่าว สำหรับในกรณีที่มีภรรยามากกว่าหนึ่งคน และมีบุตรพร้อมกันก็ให้ถือสิทธิ์โดยเท่าเทียมกัน

เชือดแพะเพื่อไถ่บาป

          การประกอบพิธีฮัจญ์ที่เมืองเมกกะถือเป็นระเบียบปฏิบัติที่สำคัญมุสลิมทุกคนต้องไปละหมาดเพื่อพระเจ้า ณ ที่ตั้งหินกะบาท์หรือหินดำอย่างน้อยครั้งหนึ่งในชีวิต ระหว่างประกอบพิธีฮัจญ์มีข้อห้ามถือเป็น ระเบียบปฏิบัติ เพื่อการครองตนให้บริสุทธิ์หลายอย่างเช่นห้ามสัมผัสหรือแตะเพศตรงข้ามด้วยความกำหนัด ห้ามร่วมประเวณี ห้ามประพรมน้ำหอม เป็นต้น หากเกิดกรณีดังกล่าวต้องเสียค่าปรับด้วยการเชือดสัตว์เพื่อแจกเป็นทาน ที่เมืองเมกกะนั้น สัตว์ที่ใช้เชือดเพื่อไถ่บาปมีทั้งอูฐ วัว แพะ อูฐให้เชือดเพียง 1 ตัว วัวให้เชือด 2 ตัว ถ้าเป็นแพะให้เชือดถึง 7 ตัว

เชือดแพะเพื่อแสดงความศรัทธาต่อพระเจ้า

          ตามความเชื่อความศรัทธาของคนมุสลิม การเชือดสัตว์ที่เรียกว่า "กุรบ่าน" ทำไปเพื่อคารวะพระเจ้าด้วยความรักและศรัทธาต่อพระองค์ "แพะ" คือหนึ่งในสัตว์ที่นำมาเชือดเพื่อพิธีกรรมนี้ และต้องเป็นแพะที่อยู่ในวัยเจริญเติบโตเต็มที่ คืออายุอย่างน้อย 2 ปี ที่สำคัญต้องเป็นสัตว์ที่มีลักษณะถูกต้องตามที่ศาสนาบัญญัติไว้ คือมีพลานามัยสมบูรณ์ รูปพรรณสัณฐานไม่มีตำหนิ เช่น หูแหว่ง ตาบอด ขาหัก เขาหัก เป็นต้น สัตว์ที่มีตำหนิท่านห้ามไว้ว่ามิควรนำมาเชือดเพื่อพิธีกรรมนี้โดยเด็ดขาด   พิธีกรรมดังกล่าวนี้ศาสนามิได้บังคับ หากแต่ผู้ใดได้กระทำ ผลดีและสิริมงคลจะบังเกิดแก่ผู้นั้น พิธีเชือดแพะเพื่อความศรัทธามักกระทำกันตั้งแต่พระอาทิตย์ขึ้นของวันตรุษอิดิลอัฏฮา หรือวันเฉลิมฉลองวันสิ้นสุดการถือศีลอด หรือนับจากวันนี้ไปอีกไม่เกิน 3 วัน เนื้อที่ชำแหละมาได้นอกจากจะแจกจ่ายกันไปในหมู่ญาติพี่น้องแล้วยังแจกเป็นทานแก่ผู้ยากจน 

"แพะ" สัตว์สังเวยเทพปกรณัมกรีกโบราณ

          แบะ… แบะ… แบะ… เสียงแพะร้องเหมือนเสียงร้องของทารกจึงทำให้แพะต้องเป็นสัตว์สังเวย ของ ไดโอนีซัส หรือ แคดัส เทพปกรณัมของกรีกโบราณ ชอบดื่มเหล้าไวน์เป็นนิตย์ หลังการดื่มมักมึนเมาและลงเอยด้วยการหาทารกมาฉีกเนื้อเล่น และเมื่อใดก็ตามที่ไม่สามารถหาทารกมาสังเวยได้ ก็จะใช้แพะแทนเพราะแพะมีเสียงร้อง แบะ แบะ แบะ เหมือนเสียงทารก


ภาพจาก Scientific Review Group
ภายใต้ The European Commission's Environment Directorate-General (DG)

แพะเป็นสัตว์ที่มีข้อดีหลายอย่าง ดังนี้

  1. อายุเป็นหนุ่มสาวและตั้งท้องสั้น จึงขยายพันธุ์ได้อย่างรวดเร็วแพะเป็นสัตว์ที่มีความสมบูรณ์พันธุ์สูงสามารถผสมพันธุ์ได้ตั้งแต่อายุ 7-8 เดือนและมักจะให้ลูกแฝดเสมอระยะเวลาตั้งท้องสั้นเพียงประมาณ150 วัน ดังนั้นแพะจึงสามารถขยายจำนวนเป็นสองเท่าได้ภายในระยะเวลาอันรวดเร็ว
  2. แพะเป็นสัตว์เคี้ยวเอื้องขนาดเล็กสามารถกินพืชทั่วไปเป็นอาหารได้ จึงเลี้ยงง่าย จากคุณลักษณะดังกล่าวทำให้สามารถใช้เศษวัตถุดิบทางการเกษตรเกือบทุกชนิด เป็นอาหารของแพะได้อีกทางหนึ่ง นอกจากนี้แพะยังสามารถกินพืชบางชนิดที่โค กระบือ หรือสัตว์เคี้ยวเอื้องชนิดอื่นไม่สามารถกินเป็นอาหารได้ ทำให้ต้นทุนในการผลิตแพะต่ำเมื่อเปรียบเทียบกับสัตว์เคี้ยวเอื้องชนิดอื่น แพะจึงมีสมญาว่า "วัวของคนยากจน" (Poor Man's Cow) เพราะค่าตัวของมันถูกและใช้ค่าใช้จ่ายในการซื้ออาหารถูกกว่าวัว
  3. แพะต้องการพื้นที่ในการเลี้ยงน้อยกว่าเนื่องจากแพะมีขนาดเล็กและสามารถกินอาหารได้หลายชนิด จากคุณลักษณ์ดังกล่าวทำให้สามารถเลือกวิธีในการเลี้ยงได้ตามความเหมาะสมไม่ว่าจะเป็นการเลี้ยงแบบผูกล่าม เลี้ยงแบบปล่อย เลี้ยงแบบขังคอก หรือแบบผสมผสานทั้งสามแบบข้างต้นก็ได้ นอกจากนั้นแพะยังใช้เวลาในการกินอาหารน้อยเพียง 2 - 3 ชั่วโมงแพะก็สามารกินอาหารได้อิ่มแล้ว ทำให้ประหยัดทั้งพื้นที่ในการเลี้ยงและเวลา
  4. แพะเป็นสัตว์ที่มีความทนทานต่อการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมได้ดี แพะมีกลไกการปรับตัวที่เยี่ยมยอด ทำให้สามารถปรับตัวให้เข้ากับสภาพภูมิอากาศที่แปรปรวนได้ง่ายโดยเฉพาะสภาพอากาศที่มีแสงแดดร้อน แพะต้องการน้ำน้อยจึงเหมาะที่จะเลี้ยงได้บนพื้นที่โดยทั่วไป
  5. แพะสามารถให้ผลิตภัณฑ์ที่เป็นประโยชน์แก่มนุษย์และผู้เลี้ยงหลายอย่าง ดังนี้
    - ผลิตภัณฑ์เนื้อแพะใช้เป็นอาหารที่ให้โปรตีน มีไขมันต่ำ ซึ่งให้รสชาติ อร่อยเป็นที่นิยมของคนทั่วไป
    - ผลิตภัณฑ์น้ำนมแพะมีคุณสมบัติทั่วไปคล้ายกับน้ำนมโค แต่มีสัดส่วนของไขมันเม็ดเล็กมากกว่า ทำให้ร่างกายสามารถย่อยสลายนำไปใช้ประโยชน์ได้มากกว่า 
    - ผลิตภัณฑ์เส้นใยขนแพะเป็นเส้นใยที่มีคุณภาพสูงเป็นที่ต้องการของโรงงานโดยเฉพาะเส้นใยที่เรียกว่าโมแฮร์ที่ได้จากแพะพันธุ์แองโกรา และขนแคชเมียร์ที่ได้จากแพะพันธุ์แคชเมียรี
    - ผลิตภัณฑ์หนังแพะใช้ทำเครื่องหนังคุณภาพดีมาก โดยเฉพาะหนังจากลูกแพะ
  6. แพะมีขนาดเล็ก เป็นมิตรและไม่ดุร้ายเหมือนสัตว์เคี้ยวเอื้องชนิดอื่น จากคุณลักษณะดังกล่าวทำให้ไม่จำเป็นต้องมีแรงงานคนที่ตัวใหญ่แข็งแรงคอยดูแลแพะ แรงงานเด็กและสตรีก็สามารถดูแลฝูงแพะได้ หรืออาจจะฝึกสุนัขให้ช่วยดูแลต้อนฝูงแพะได้อีกด้วย และจากการที่แพะมีขนาดเล็กน้ำหนักไม่มาก ทำให้การเคลื่อนย้ายหรือดูแลเวลาเจ็บป่วยทำได้ง่าย หรือค่าใช้จ่ายในการขนย้ายจากที่หนึ่งไปอีกที่หนึ่งเมื่อจำเป็นก็ต่ำไปด้วย
  7. แพะมีการปรับตัวที่ดีทำให้ทนทานต่อโรคภัยแม้เวลาเจ็บป่วยก็มีความอดทนสูง จากกลไกปรับตัวอันเยี่ยมยอดให้เข้ากับสภาพภูมิอากาศได้ทุกสภาวะทำให้แพะไม่ค่อยมีโรคภัยหรือเจ็บป่วยเหมือนสัตว์ชนิดอื่น ดังนั้นแพะจึงไม่ต้องการการดูแลอะไรพิเศษเกี่ยวกับโรคภัย แม้แพะที่มีอายุน้อยๆก็สามารถปรับตัวได้อย่างรวดเร็ว เมื่อลูกแพะเกิดมาแล้วอัตราการรอดก็สูงด้วย

ผลิตภัณฑ์ที่ได้จากแพะ

          เนื้อ เนื้อแพะเป็นอาหารที่ให้โปรตีนสูง ไขมันต่ำ ให้รสชาติอร่อยเป็นที่นิยมของคนทั่วไป อาหารที่ทำจากเนื้อแพะ เช่น ข้าวหมกแพะ
          นม น้ำนมแพะ มีคุณสมบัติทั่วไปคล้ายกับน้ำนมโค แต่มีสัดส่วนของไขมันเม็ดเล็กมากกว่า ทำให้ร่างกายสามารถย่อยสลายนำไปใช้ประโยชน์ได้เกือบทั้งหมด แต่มีกลิ่นคาวเล็กน้อย ปัจจุบันนมแพะมีการผลิตและจำหน่ายโดยโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา
          ขน ผลิตภัณฑ์เส้นใยที่ได้จากแพะมีคุณภาพสูง มีราคาแพงกว่าขนแกะถึง 20 เท่า ผลิตภัณฑ์เส้นใยที่ได้จากแพะแบ่งเป็น 3 ประเภทตามคุณสมบัติ ดังนี้
                    - ขนหยาบ มีราคาถูก ใช้ทำกระเป๋า เสื่อ พรมและเชือก 
                    - ขนโมแฮร์ (Mohair) ได้จากแพะพันธุ์แองโกรา (Angora) มีราคาสูง มักใช้ทำเครื่องนุ่งห่ม
                    - ขนละเอียดอ่อน หรือขนแคชเมียร์(Cashmere) หรือขนแพสมิน่า(Pasmina) ได้จากแพะพันธุ์แคชเมียรี(Cashmiri) มีราคาสูง เป็นเส้นใยที่มีคุณภาพสูง เป็นที่ต้องการของโรงงานมักใช้ทำเป็นเครื่องนุ่งห่ม หรือเสื้อผ้าราคาแพง
          หนัง ผลิตภัณฑ์หนังที่ได้จากแพะใช้ทำเครื่องหนังคุณภาพดี เช่น รองเท้า กระเป๋าและเครื่องนุ่งห่ม โดยเฉพาะหนังจากลูกแพะ ซึ่งมีราคาแพงเช่นเดียวกับผลิตภัณฑ์ขนแพะ มีความต้องการสินค้าที่ได้จากผลิตภัณฑ์หนังแพะสูงในประเทศที่พัฒนาแล้ว

แพะในสุภาษิต คำพังเพย และสำนวนไทย

          แพะรับบาป สำนวนนี้น่าจะเกี่ยวโยงกับประวัติศาสตร์ในบางศาสนา โดยเฉพาะศาสนาอิสลาม ซึ่งตอนหนึ่งกล่าวไว้ว่า อับราฮัม ผู้เป็นศาสนทูตถูกพระเจ้าทดลองใจว่ามีศรัทธาต่อพระองค์เพียงใดพระเจ้าให้ อับราฮัม เชือดบุตรเพื่อพระองค์ อับราฮัม ตกลงใจจะทำตามพระประสงค์ แม้จะรักบุตรมากเพียงใดก็ตาม เมื่อองค์อัลเลาะห์ประจักษ์ในความศรัทธาของอับราฮัมแล้ว จึงได้ส่งแพะมาให้เชือดแทน ในเรื่องนี้ตรงกับศาสนาคริสต์ อิสลามและยูดาย ไทยรับเรื่องนี้ไว้เป็นสำนวนนานแล้ว แพะรับบาป จึงหมายถึงคนที่รับเคราะห์กรรมที่คนอื่นทำกรรมนั้นไว้

          จับแพะชนแกะ หมายถึง ทำอะไรไม่เรียบร้อยหรือทำอะไรก็ได้พอให้เสร็จๆ ไป หรือสั้นๆคือ "ชุ่ย" จริงๆ แล้วแพะกับแกะเป็นสัตว์ที่คู่กัน เกิดเป็นแพะไม่ดีเลย ใครทำอะไรชุ่ยๆ ก็ว่า "จับแพะชนแกะ"

          ขี้แพะแปะหน้าอก หมายถึง ผู้หญิงที่เกิดมามีกรรม หน้าอกไม่มีเลยถูกค่อนขอดว่ามีขี้แพะแปะหน้าอกอยู่ 2 ก้อน เท่านั้น
ได้ทีขี่แพะไล่ ตอนหนึ่งในนิทานเรื่องพระรถเมรี ที่พระรถเสนมอมเหล้านางเมรี ซึ่งเป็นยักษ์จนเมาไร้สติ เมื่อได้จังหวะพระรถเสนก็หนีไปเมื่อนางเมรีรู้เท่าทัน จึงได้ขี่แพะเป็นพาหนะไล่พระรถเสนไป เป็นตอนที่สนุกสนาน ตื่นเต้นที่สุดตอนหนึ่ง เรื่องพระรถเมรี มีหลายสำนวน ได้ทีขี่แพะไล่ หมายถึง ซ้ำเติมเมื่อคนอื่นเพลี่ยงพล้ำ

แพะ : สัญญลักษณ์ของปีมะแม

          แพะในทางโหราศาสตร์ เป็นสัญญลักษณ์ของผู้รักสงบและศิลปะ คนที่เกิดปีมะแมจะพยายามทำตัวกลมกลืนไปกับสังคม เพราะคิดว่าการปล่อยตัวให้ลื่นไหลไปตามกระแสของสังคมจะปลอดภัยดีกว่าที่จะพยายามงัดง้างกับความคิดของผู้คน คนปีมะแมจึงเป็นคนรักสงบ ไม่ชอบความเสี่ยงทุกชนิด และเพื่อไปให้ถึงจุดหมายที่ตนเองปรารถนา เขาหรือเธอจะทำงานไปแบบเรื่อยๆ จนกระทั่งสำเร็จตามความต้องการ คนปีมะแมไม่ชอบทำอะไรที่ต้องต่อสู้ให้ได้มาด้วยความยากลำบากไม่ชอบความขัดแย้ง รังเกียจโรคภัยไข้เจ็บ แต่ชอบชีวิตที่สงบเงียบท่ามกลางธรรมชาติ และศิลปวัฒนธรรม
ลักษณะเด่น - เชี่ยวชาญด้านศิลปะ มีวัฒนธรรม ใจดีอ่อนโยน ฉลาดรักสงบ รักการให้บริการ
ลักษณะด้อย - จู้จี้ จุกจิก ขาดความเชื่อมั่นในตนเอง ชอบพึ่งพาคนอื่น ไม่ชอบพูดคุยกับใคร อารมณ์ไม่มั่นคง ชอบประจบ

ของโปรดของคนปีมะแม

          คนปีมะแมชอบสีชมพู หรือ สีม่วง ส่วนอัญมณีชอบแซฟไฟร์ หยก มุกดาหาร ไข่มุก ของขวัญชอบแชมเปญ เสื้อคลุมอาบน้ำที่ทำด้วยผ้าไหมสวยๆ ขวดใส่สุราจากคริสตัล เข็มกลัดสลักรูปต่างๆหรือแม้แต่ตั๋วภาพยนตร์ดีๆ สักเรื่อง ก็บอกแล้วไงว่าไม่เรื่องมาก

ชีวิตรักของคนปีมะแม

          คนปีมะแม กลัวความโดดเดี่ยว จึงยึดครอบครัวเป็นหลัก การมีความรักหรือมีใครสักคนเคียงข้าง จึงเป็นสิ่งปรารถนามาก
ตำราพรหมชาติฉบับหลวง กล่าวไว้ว่าคนเกิดปีมะแมเป็นเทวดาผู้หญิงธาตุทอง มิ่งขวัญอยู่ที่ต้นปาริชาตหรือต้นไผ่เป็นคนพูดจาดีมีคนนิยมชมชอบ รับราชการดีมีโอกาสเป็นใหญ่ชอบเดินทางไกล ใจคอกว้างขวาง นอกจากนั้นยังจำแนกคนปีมะแมไว้ 4 ประเภท คือ

  1. คนเกิดปีมะแม เดือน 5,6 และ 7 ตกแพะหาผลไม้ ธาตุทองมีฝ้า มักตกเข็ญใจ ทำเรือกสวนไร่นา ค้าขายพอมีอันจะกินเทียมเพื่อน มักชอบเรียนวิชาความรู้ต่างๆ มีความรู้พอเลี้ยงตัวได้
  2. คนเกิดปีมะแม เดือน 8,9 และ 10 ตกแพะคนเลี้ยง ธาตุทองมีราคี ทำราชการดี แต่มักจะเกิดความอยู่เนืองๆ ทำเรือกสวนไร่นาดี เมื่อแก่จะมีทรัพย์และใจบุญ 
  3. คนเกิดปีมะแมเดือน 11,12 และ 1 ตกแพะดาบสเลี้ยง ธาตุทองขาว ทำราชการมิสู้ดี ให้เกรงจะเจ็บมือเจ็บเท้า ทำเรือกสวนไร่นา ค้าขายมิสู้ดี หาได้ไว้มิคงที่ มีใจกล้าหาญ มีปัญญาดี รู้เท่าทันคน
  4. คนเกิดปีมะแม เดือน 2,3 และ 4 ตกแพะพระยาเลี้ยง ธาตุทองเนื้อดี ใจอ่อน ทำราชการจะได้เป็นใหญ่เป็นโต ทำเรือกสวนไร่นา ค้าขายดี มีทรัพย์มาก มีปัญญาดี
    คนปีมะแม ตำราจีน ตำราจีนว่าคนเกิดปีมะแม เป็นคนมีเชาว์ดี รักสงบ มีนิสัยอ่อนไหว เกลียดการผจญภัย หรือความไม่มั่นคง คนปีมะแมจึงพอใจคนเกิดปีเถาะ ปีกุน

          คนดังปีมะแม ผู้มีชื่อเสียงของโลกที่เกิดปีมะแมมีไมเคิล แอนเจโล, มุสโสลินี, รูดอล์ฟวาเลนติโน และ โทมัส เอดิสัน สำหรับประเทศไทยแล้ว คือ " สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี "

นิทานเกี่ยวกับแพะ

          นิทานที่เกี่ยวกับแพะ หรือนิทานที่มีแพะเป็นตัวละครมีไม่มากนัก ที่รู้จักกัน และมีการแปลหลายภาษา ได้แก่

          นิทานแพะสามตัว เป็นนิทานนอรเวย์ เกี่ยวกับแพะ 3 ตัวพี่น้องที่แสวงหาความสมบูรณ์ของหญ้าที่มียักษ์อาศัยอยู่ที่สะพานทางข้าม แต่อาศัยความเฉลียวฉลาดของแพะทั้ง 3 ตัวทำให้สามารถเดินข้ามสะพานไปกินหญ้าได้ และแพะพี่ใหญ่ได้ใช้เขาขวิด นัยน์ตายักษ์จนตกสะพานไป ทำให้แพะและสัตว์อื่นๆ สามารถข้ามสะพานไปกินหญ้าที่อีกฝั่งหนึ่งได้

          นิทานหมาป่ากับลูกแพะ เป็นนิทานเยอรมัน

          นิทานเรื่อง แพะผู้ค้นพบกาแฟ เป็นนิทานอาหรับ 

          ตำนานเคราและเขาแพะตัวเมีย เป็นตำนานในเรื่องสามก๊ก  แพะมีเคราทั้งตัวผู้และตัวเมีย เป็นเรื่องเล่าถึงที่มาของเคราแพะตัวเมีย ที่ปรากฏในตอนหนึ่งของเรื่องสามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง(หน) โดยกล่าวถึง โจจู๋ ผู้วิเศษที่แสดงอิทธิฤทธิ์หว่านล้อมให้โจโฉเลิกตั้งตัวเป็นใหญ่ จนเกิดเหตุวุ่นวาย โจจู๋ ต้องแปลงกายหนีไป โจโฉให้เคาทูตามจับโจจู๋ที่หนีเข้าไปในฝูงแพะ จึงเอาเกาทัณฑ์ยิงเข้าไป โจจู๋หายตัวไป เคาทูโกรธมากจับแพะทั้งฝูงมาฆ่า ฝ่ายเด็กเลี้ยงแพะเห็นแพะตายก็ร้องไห้ โจจู๋ จึงออกมาจากศีรษะแพะ เรียกให้เด็กมาช่วยต่อศีรษะแพะเข้ากับตัวแพะจึงเป็นแพะมีชีวิตขึ้นมา แต่ก่อนนั้นแพะตัวเมียไม่มีเขาและหนวด เมื่อเด็กลำดับศีรษะเข้ากับตัวแพะนั้นไม่ได้พิจารณาศีรษะแพะตัวผู้และตัวเมียจึงใส่สับกัน แพะตัวเมียจึงมีเขาและเครา มาจนทุกวันนี้

**************************************

บรรณานุกรม

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2525. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน , 2525.
สิบสองนักษัตร ( The twelve - year cycle ) : แพะ ปีมะแม. กรุงเทพฯ: นิตยสารสารคดีก้าวสู่ปีที่ 10 , ม.ป.ป.
เฮง แซ่จัง. คัมภีร์ 12 นักษัตรจีน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ธนบรรณ, 2544.

http://animalscience.ucdavis.edu/facilities/ 
http://europa.eu.int/comm/environment/cites/srg_en.htm

รวบรวมข้อมูลโดย : ฝ่ายวารสารและเอกสาร 

  สนเทศน่ารู้  ขึ้นด้านบน 


ปรับปรุงล่าสุด : 4 พฤษภาคม 2550 17:30:05 น.